Mendelssohn was een belangrijk componist. Maar ook een onvermoeibaar voorvechter van de muziek van anderen. Bach, Schubert en indirect zelfs Arvo Pärt hebben iets aan hem te danken. door Duncan Liefferink

Wat zou er gebeurd zijn als Bach geen componist maar imker was geworden? Arvo Pärt – de man die bekend werd met mystieke stukken als Fratres en Spiegel im Spiegel – vraagt het zich af in zijn compositie Wenn Bach Bienen gezüchtet hätte. Zeven minuten orkestmuziek. Leuk grapje, denk je. Maar als je het stuk eenmaal gehoord hebt weet je dat niet meer zo zeker.

Wenn Bach Bienen gezüchtet hätte wordt in december gespeeld door de philharmonie zuidnederland onder leiding van de jonge Duitse dirigent Clemens Schuldt (Bremen, 1982). Schuldt, telefonisch vanuit München: “De titel is ironisch, maar oude muziek is heel belangrijk voor Pärt. Hij heeft zelf lang gezocht naar zijn eigen stijl. Voordat hij de religieuze klank te pakken had die we van hem kennen, heeft hij zich grondig verdiept in Bach en de muziek uit de middeleeuwen en de renaissance. Dat hoor je in dit stuk. Het sluit af met een regelrechte hommage aan Bach.“

Dat Bach, de cantor van de Thomaskirche in Leipzig, zo’n belangrijke plaats in de muziekgeschiedenis heeft verworven, is deels te danken aan Felix Mendelssohn-Bartholdy. Hij haalde de Matthäus Passion uit de mottenballen en dirigeerde bijna 80 jaar na Bachs dood de eerste heruitvoering van het werk – een mijlpaal. Van Mendelssohns eigen hand wordt in december het Vioolconcert gespeeld met als solist Liza Ferschtman. Clemens Schuldt: “Mendelssohn heeft mij van jongs af aan goede zin gegeven. Je wordt er vrolijk van, tegelijkertijd zit er weemoed in. Eerlijk, zonder pathos, eenvoudig, maar niet oppervlakkig: zo moet Mendelssohn volgens mij klinken.”

Mendelssohn gaf ook de aanzet tot de zegetocht van het derde werk op het programma, de Negende of ‘Grote’ Symfonie van Schubert. Die was, anders dan Bachs Matthäus Passion, écht zoekgeraakt. Nadat Robert Schumann de partituur had teruggevonden, bracht Mendelssohn het stuk in 1839 in Leipzig in première. Mendelssohn was in die jaren kapelmeester van het Leipziger Gewandhausorchester. Later speelde hij de symfonie ook elders.

Stel nu dat Mendelssohn bijen was gaan houden, wat hadden we dan niet gemist! “Ik houd heel erg van deze symfonie”, zegt Clemens Schuldt. “De inleiding van het eerste deel is sensationeel. Het langzame tweede deel begint als een simpel lied, maar wordt dan onderbroken door iets, ja… noem het gerust een catastrofe. Dit is heel diepzinnige muziek.” Schuldt gebruikt het woord ‘tiefgründig’. Dat is zo diepzinnig dat wij er in het Nederlands niet eens een woord voor hebben.

De indringende schoonheid van Liza Ferschtman door philharmonie zuidnederland o.l.v. Clemens Schuldt m.m.v. Liza Ferschtman, viool. Werken van Pärt, Mendelssohn en Schubert. Van 2 t/m 11 december 2016 op diverse plaatsen in Zuid-Nederland. philharmoniezuidnederland.nl