Dit is het zenuwcentrum, zegt Bert Lemmens als hij voorgaat naar de kamer en suite in zijn Maastrichtse bovenwoning. Grote werktafels op schragen, veel papierwerk, lijsten met KunstTour-locaties aan de muur. Maar vooral: twee indrukwekkende schilderijen tegenover elkaar, ondertekend met Umberto.

“In deze regio zijn drie kunstenaars die Bert Lemmens heten”, zegt Bert Lemmens, “dus ben ik me maar Umberto gaan noemen.” Zo laconiek als hij over zijn kunstenaarschap praat, praat hij over de twee schilderijen. Ze komen uit een reeks van twaalf, geschilderd in 1995. Blow ups van kindertekeningen uit 1943 uit Theresienstadt, het model-concentratiekamp van de nazi’s. De andere tien manshoge werken staan op de overloop tegen de muur. Voor het laatst getoond bij een educatief project. Of de jongeren onder de indruk waren? “Een van de terugkerende vragen was of je van schilderen rijk kunt worden.”

Bert Lemmens (Blerick, 1954) werd op de toenmalige hts in Heerlen opgeleid tot werktuigbouwkundige. Na een half jaar VS en Canada belandde hij in 1980 in Maastricht. De werktuigbouw bleek niet zo zijn ding, hij ging industriële vormgeving studeren in Hasselt, zou er cum laude afstuderen. In die periode is het organiseren begonnen, zegt hij. Uit bittere noodzaak. “Maastricht was in die tijd een ondraaglijk saaie stad.” Met zijn hele hebben en houwen dook hij in de lokale scene. Banana Art, de Sibema-bezetting, café Slik in de Ravelijn, het zijn historische begrippen voor de vijftigers van nu. Lemmens: “Een feest was pas geslaagd als de politie kwam opdagen. Bij openingen en performances kwamen 500 man. We kregen een paar cent van de gemeente, de rest financierden we uit de drankomzet.”

In 2000 stond Lemmens mede aan de basis van de als open atelierroute begonnen KunstTour. Een jaar later richtte hij de stichting ART2Connect op waarmee hij de organisatie van de KunstTour overnam, en tal van vaak grensoverschrijdende educatieve projecten opzette. Zijn kunstenaarschap staat sindsdien op een laag pitje. “Dat georganiseer vreet energie. Het is moeilijk om daarnaast kunstenaar te zijn. Maar ik ben weer begonnen. Ik voel weer urgentie, zo noemen ze dat toch tegenwoordig?”

De eerste editie van de KunstTour werd georganiseerd vanuit de voormalige Brandweerkazerne aan de Capucijnenstraat. Met als belangrijkste motivatie “de ambivalente houding van Maastricht ten opzichte van kunst. Vooral jonge kunstenaars hebben het moeilijk om hun werk te presenteren.” Eigenlijk is dat nog steeds zo, er kan te weinig getoond door de Nachwuchs. Maar van leeftijdsdiscriminatie is geen sprake. De 85-jarige Marijke Stultiëns, van de generatie die in de jaren vijftig naar buiten trad, is dit jaar weer van de partij met nieuw werk. Rijp en groen door elkaar, het is inmiddels de handtekening van de KunstTour, want ook de grote instellingen als Bonnefanten, Marres en de Jan van Eyck Academie doen tegenwoordig mee.

Officieel mogen alleen (semi)-professionele kunstenaars inschrijven. Ze moeten een fatsoenlijk cv hebben, als het even kan een eigen website en zichzelf op een fatsoenlijke manier presenteren. Lemmens: “Dus niet op een stoel ernaast gaan zitten. Het is geen standverkoop. Kenmerkend voor de KunstTour zijn de laagdrempelige presentaties en de informele sfeer. Als bezoeker staat er niet iemand in je nek te hijgen, zoals in galeries vaak het geval is.”

Dat het getoonde op de KunstTour ondanks een jaarlijks veranderend thema niet zo heel veel samenhang vertoont, mag de pret niet drukken. Van een curator die vooraf selecteert en combineert wil Lemmens in elk geval niet weten. “Dan wordt het zo risicoloos, zo’n beetje als Glocal Affairs. Ik vind dat je juist wél je nek moet durven uitsteken en jong talent een kans moet geven. Er wordt door de kunstinstellingen al zoveel geselecteerd aan de poort. Ik heb nooit begrepen dat kunstenaars zich dat laten welgevallen. Ik zeg wel eens: hou toch op je te laten beoordelen door jury’s en curatoren. De onzekerheid, de struggle, de twijfels, ze horen erbij, het zijn van oudsher de ingrediënten van de kunst.”

Lemmens wil dat het publiek zelf kiest, uit een aanbod dat niet van tevoren door iemand is afgebakend. “Dit is geen uitgestippelde reis met een gids die alles uitlegt. Als KunstTour-bezoeker struin je met een rugzakje door de stad, op een zelfgekozen route. Het gevoel dat je zelf wat ontdekt hebt, is heel belangrijk. Tegelijkertijd laat je je op zijn tijd door andere bezoekers vertellen wat je hebt gemist en waar je dat kunt vinden.”

Inmiddels is de KunstTour uitgegroeid tot een vierdaags evenement, tijdens welk meer dan honderd kunstenaars werk laten zien, verspreid over zo’n vijftig locaties in de stad. Die honderd, dat zijn de officiële inschrijvers. Een vergelijkbaar aantal springt op de bagagedrager, zoals Lemmens het uitdrukt, en kruipt er ergens tussen. Hij doet er niet moeilijk over. “Het is een teken dat de KunstTour gedragen wordt door de kunstenaars.”

Voor de editie van dit jaar, met Genius Loci (de geest van de plek) als thema, heeft de Kunsttour een leegstaande hal van tegelfabrikant Mosa als uitvalsbasis. Een keramiekfabriek met wortels tot in de 19^e eeuw past naadloos in dat thema. Eerder ging de KunstTour van start in historische plekken als het Eiffelgebouw, de Timmerfabriek, Marres en de oude Brandweerkazerne. Stuk voor stuk gebouwen met een geschiedenis. Waarmee Lemmens maar gezegd wil hebben dat de KunstTour door de jaren heen een aaneenschakeling van geestrijke plekken is geweest.

Genius Loci – KunstTour 2012. Van 25 t/m 28 mei in Maastricht, ex-porseleinfabriek Royal Mosa, Meerssenerweg 358, en vijftig andere locaties.

www.kunsttour.com
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/05/ZL-Bert-Lemmens-Press-I-IMG_1003.jpg

Deel dit: Deel dit!

“Dit is de mooiste zaak van Nederland en elke week denk ik erover na hoe ik die kan verbeteren”, zegt Paul Smeets van de gelijknamige cd-shop in Heerlen. Bij zijn woorden zit geen greintje cynisme of bluf. Smeets is koning in zijn eigen koninkrijk, 12.000 cd’s groot, tachtig procent is klassieke muziek. Verwacht hier geen verhalen over hoe het hoofd boven water te houden in tijden van penarie. Natuurlijk kampt ook Smeets met een dalende omzet, deels te wijten aan illegale downloads en de opkomst van iTunes en streamingdiensten als YouTube en Spotify. Vrijwel alle muziek is voor weinig of niets via internet te beluisteren.

Toch hoeven we ons over Paul Smeets (1954) geen zorgen te maken. “Ik verdien nog steeds een goede boterham.” De Goede Week is nog niet voorbij of hij heeft al veertig keer de Mattheus Passie van Bach verkocht. Met dank aan het Parkstad Theater, dat met regelmaat concerten van gerenommeerde orkesten programmeert. Smeets: “Als er elfhonderd mensen naar de Passie of het Concertgebouworkest komen luisteren, dan werkt dat hier nog weken door. Er zijn genoeg mensen die cd’s kopen en daarmee een prachtige reis maken door de muziekgeschiedenis. Mensen zijn verzamelaars. Er zijn klanten die Vier letzte Lieder van Richard Strauss zestig keer in huis hebben.”

Maar de cijfers liegen niet. Met een omzet van twaalf miljoen euro en 800.000 klanten per jaar en artiesten als Prince en Madonna die er hun albums kwamen presenteren, redde zelfs Fame Music Store aan de Amsterdamse Kalverstraat het niet. Goed, het pand was volgens eigenaar en Free record shop-baas Breukhoven peperduur, maar zijn paradepaardje werd naar eigen zeggen ten val gebracht omdat illegaal downloaden heel gewoon wordt gevonden en er niet tegen wordt opgetreden. In Ups & Downs, een rapport van onder meer TNO, wordt het omzetverlies in Nederland voor de muziekindustrie op honderd miljoen euro per jaar geschat. Volgens branchevereniging NVPI gingen er in vorig jaar 13,5 miljoen (fysieke) cd’s over de toonbank, 10,9 procent minder dan in 2010. Nog steeds is 93 procent van de verkochte albums een fysiek exemplaar en zijn deze cd-albums verantwoordelijk voor ruim 81 procent van de omzet. Die omzet daalde met 6,3 procent naar 205,3 miljoen euro. Toch is die daling nog maar de helft van die in 2010. Paul Smeets: “Ik denk dat we de kelder hebben bereikt.”

Neemt niet weg dat de kelder van de Free Record Shop in Venlo al onder water is gelopen. Geert Driessen (1955) en Leo Hagens (1958), eigenaren van de cd-winkel Sounds in dezelfde stad, laten er geen traan om. Volgens hen heeft Free Record Shop vooral zichzelf de das om gedaan door het aanbod te versmallen tot populaire albums, en daarnaast flink in te zetten op films, telefonie en games.

“Een winkel van liefhebbers voor liefhebbers’, noemen ze hun eigen zaak. Met 80.000 cd’s en zo’n 50.000 lp’s op voorraad zijn er uitsluitend in Amsterdam winkels van vergelijkbare grootte. Geert Driessen: “Hier telt de beleving en de fysieke ervaring van het kopen van cd’s. Die zal niet verloren gaan. De economische crisis baart me meer zorgen dan de concurrentie van internet. Als je geen geld hebt, is het snel gedaan met de romantiek van de cd, zeker als je die op internet gratis kan downloaden.”

Hagens en Driessen werkten in hun beginjaren allebei voor de firma Dom van den Bergh. “Toen al importeerden we uit Amerika dure westcoast-platen die we verkochten voor 38 gulden. Je zou kunnen zeggen dat we de markt hier zelf hebben opgebouwd en dat we ons publiek zelf hebben opgevoed. Natuurlijk heeft internet de klant veranderd. Vroeger kwamen ze vragen wanneer de nieuwe Springsteen uitkwam. Nu vragen ze of die al binnen is.” Volgens het duo is diversiteit nóg belangrijker geworden. “Het lijkt haaks op elkaar te staan, maar nu de verkopen teruglopen zie je dat de platenmaatschappijen juist meer verschillende titels uitbrengen om de risico’s te spreiden.”

Zowel Paul Smeets in Heerlen als Hagens en Driessen in Venlo gaan prat op hun kennis van zaken. Geert Driessen: “Wij hebben 28 jaar popmuziekgeschiedenis onder de pet. Onze persoonlijke en actuele top vijf is het best bezocht op onze website.” Een paar uurtjes in de winkel van Paul Smeets leert dat hij het verhaal achter vrijwel elke cd kent. “Als we van complimenten konden leven, waren we bol en rond.”

Sounds is meer dan een cd-winkel. Je koopt er muziekboeken, T-shirts, concertkaarten, er is een koffieautomaat en er zijn vaak optredens van bands die hun nieuwe cd hier live presenteren. Bij grote festivals zijn ze er met een stand. Op dit moment wordt hun zaak aan de Parade flink vertimmerd. Van de negenhonderd vierkante meter levert de platenzaak tweehonderd vierkante meter in voor een restaurant. Driessen: “Wij trekken klanten uit het hele land. Die kunnen straks ook blijven eten.”

Veel meer kunnen Driessen en Hagens niet verzinnen om de internet-concurrentie het hoofd te bieden. Alleen het concept van de openingstijden kan nog op de helling. “De concurrentie, internet dus, is altijd open. Vandaar dat we een webshop zijn begonnen en sinds een jaar zijn we zeven dagen per week open. We moeten anders gaan denken, straks willen we van 11 tot 20 uur open.”

Paul Smeets begon in 1973 als platenverkoper bij Vroom en Dreesmann, in 1980 begon hij voor zichzelf. “Ook in de beginjaren waren er bedreigingen, dat is in ons vak eigenlijk nooit anders geweest. Maar angst is een slechte raadgever. In de jaren tachtig was er MTV-Brown, vanuit het criminele circuit werden illegale cd’s aangeboden met de laatste hits. Internet is het nieuwste pootje. Dat negentig procent van alle muziek nog steeds in de winkel wordt verkocht, daar hoor je niemand over. Internet is hot, iedereen heeft het erover. Maar dankzij internet is muziek gedegradeerd tot een wegwerpartikel. Mag een cd waar musici, technici, kunstenaars en vormgevers aan te pas zijn gekomen alsjeblieft een prijskaartje hebben?” Smeets laat zich niet al te gek maken door illegaal downloaden. “Wij reden vroeger toch ook naar de Hema om cassettebandjes te kopen waarmee we vrijdagmiddag de top veertig opnamen?” “Je hoopt alleen”, zeggen Hagens en Driessen in Venlo, “dat wanneer jongeren eenmaal zelf beginnen te verdienen, ze ook gaan betalen voor muziek.”

In Nederland wordt nog maar twaalf procent van de muziekomzet gehaald door iTunes of streamingdiensten als Spotify. In de VS is dat al meer dan vijftig procent. Het zij zo, klinkt het in Heerlen en Venlo berustend. “Soms”, relativeert Smeets, “is het in een afnemende markt zelfs prettiger werken. Ik ben zo blij dat ik af ben van die opgefokte en driftige vertegenwoordigers die je 120 cd’s van Madonna door de strot proberen te duwen in ruil voor posters, etalagemateriaal en extra kortingen.”

Jongeren mogen dan bijna geen cd’s meer kopen, zegt Hagens, ze kopen in toenemende mate lp’s. Het duo heeft destijds, toen iedereen zijn lp’s aan de straat zette, grote hoeveelheden opgekocht. “Ook hier telt de fysieke ervaring, ze kopen lp’s van muziek die ze al lang thuis op de computer hebben. De jonge gasten van popband DeWolff bijvoorbeeld zijn echt vinylfanaten, dat brengen ze over op hun fans. Van DeWolff verkopen we zelfs twee keer zoveel lp’s als cd’s.”

Maar goed, kassa is anders. In Amerika was Abbey Road van The Beatles vorig jaar de best verkochte lp: 30.000 stuks, een marginaal aantal. “Zeker hier kun je daar geen winkel op draaien maar er zit wel groei in,” zegt Driessen.

Vingervlug gaat dj Bash alias Alec Vulture (24) door de platenbakken bij Sounds. Hij noemt zichzelf een ambassadeur van vinyl, geeft workshops aan jonge dj’s. Oké, nieuwe releases die niet op vinyl verschijnen downloadt hij, ook al vanwege ‘het kostenplaatje’. “De digitalisering heeft veel kapot gemaakt. Er wordt ongelofelijk veel rotzooi gemaakt die allemaal op internet te krijgen is. Vinyl heeft dat piepje, dat kraakje, dat slurpende geluid van de naald: pure nostalgie.”

Paul Smeets heeft inmiddels ook weer lp’s, al zijn het er niet veel. Pop-klassiekers als Some Girls (Rolling Stones), Berlin (Lou Reed) en In-A-Gadda-Da-Vida (Iron Butterfly) hebben samen een eigen rek gekregen. “Ik had nooit gedacht dat ik ooit weer lp’s zou verkopen”, lacht Smeets. Liefhebbers van klassiek trekken niet zo hard aan vinyl. “Die zijn verwend met de geluidskwaliteit van de cd.”

Ik zie het bij mijn eigen kinderen, zegt Leo Hagens. “Ze hebben muziek op de iPod, maar binnen twee weken zijn ze weer toe aan iets nieuws. Boeit niet wat het is. Ze hebben geen enkele notie van de muziekgeschiedenis.” Paul Smeets: “Jongeren vinden het heel normaal om muziek gratis van het net te halen, maar betalen wel moeiteloos tachtig euro voor een concertkaartje.”

Leo Hagens vertelt hoe hij in de jaren zestig opgroeide met albums waar veel aandacht was besteed aan hoezen en artwork. “We moeten de klant terugbrengen naar het artistieke aspect. Kwestie van opvoeding. Een cd is een kunstwerk waarvoor je moet betalen. Als we dat besef terug kunnen brengen, is er weer hoop. Het is heel simpel: sluit alle boekhandels en het e-book heeft een grote toekomst. Dat is met de platenwinkels niet anders.”
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/05/ZL-SoundsIMG_1236.jpg

Deel dit: Deel dit!

Per Kirkeby (Kopenhagen, 1938) werd opgeleid als geoloog en dat is te zien. Zijn schilderijen bestaan uit talloze half-overlappende, half-doorzichtige lagen, als een geologische formatie. “Elk schilderij is de ene laag op de andere, zo schilder je je huis ook”, heeft hij wel eens opgemerkt, maar bij hem zijn die lagen toch zichtbaarder dan bij anderen. Het aardige is dat je daardoor als toeschouwer ook een beetje voor geoloog mag spelen. Je graaft in het beeld en hoe langer je graaft, hoe meer je ontdekt. Structuren, een innerlijke logica die van het één naar het ander leidt. Flarden van motieven: een boom, een menselijke figuur, een rotsformatie. En vooral kleuren, in steeds meer gradaties. Kirkeby’s werk dwingt je tot een vertraagde waarneming, zoals een landschap zich pas echt voor je opent als je erdoorheen wandelt of fietst.

De tentoonstelling in Brussel is de meest spectaculaire van de twee, met verscheidene topstukken uit het oeuvre en enkele van zijn allergrootste doeken, tot wel drie bij vijf meter. Smullen! Duisburg is iets kleiner, maar het werk hangt er mooier, ruimer en lichter en er zijn meer verrassingen, zoals een aantal grote houtskooltekeningen en ‘Das Feldbuch’, een reeks van tachtig etsen gemaakt met maar tien etsplaten. Telkens zette Kirkeby er weer een laag bovenop en maakte een nieuwe afdruk, acht per plaat. De werkwijze is niet anders dan bij zijn schilderijen, maar daar zie je alleen de eindtoestand.

Brussel heeft dan weer een ander extraatje: een zaaltje met vijftien schilderijtjes die Kurt Schwitters in de jaren dertig maakte in Noorwegen. Kirkeby noemt deze brave (maar toch wel weer heel goed geschilderde) landschapjes ‘verboden schilderijen’ omdat ze op geen enkele manier passen in het beeld van Schwitters als avant-gardist en pionier van de collage. Ze raakten dan ook volledig in vergetelheid.

Ook Kirkeby’s bedachtzame schilderijen, op traditionele wijze uitgevoerd in olieverf op doek, waren lange tijd niet in overeenstemming met de tijdgeest. Daar lijkt verandering in te komen. Recent waren er retrospectieven in Kopenhagen, Londen en Düsseldorf en nu de twee in Brussel en Duisburg. Hoe dat komt is moeilijk te zeggen. De schilderkunst is al zo vaak dood geweest en weer uit de as herrezen, dat verhaal geloven we niet meer. Ook lijkt me niet dat de maatschappij en de kunstwereld er de laatste jaren bedachtzamer op zijn geworden. Eerder integendeel. Misschien zoeken we wel een tegenwicht. Kirkeby als recept voor bezinning, als pil tegen de hijgerigheid.

Retrospective Per Kirkeby and the ‘Forbidden Paintings’ of Kurt Schwitters. T/m 20 mei in BOZAR, Brussel. www.bozar.be. Per Kirkeby – Maler, Forscher, Bildhauer, Poet. T/m 27 mei in Museum Küppersmühle, Duisburg. www.museum-kueppersmuehle.de
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/05/PK-Viel-spaeter-1991-92.jpg

Deel dit: Deel dit!

Sommigen hebben er meer dan een halve eeuw reikhalzend naar uitgekeken. Anderen hadden het liever nooit zien gebeuren. Toch verschijnt deze maand dan eindelijk de verfilming van Jack Kerouacs vervloekte, bewierookte en tamelijk ongestructureerde roman On the Road. Of Onderweg, zoals het boek in vertaling heet. Al in het jaar van publicatie, 1957, schreef Kerouac aan acteur Marlon Brando dat hij zijn boek, dat twee reizen door Amerika beschrijft, graag verfilmd zou zien. Francis Ford Coppola verwierf in 1968 de rechten, maar het lukte hem nooit een goed scenario te brouwen. Tot hij enkele jaren geleden de hulp inriep van de Braziliaanse regisseur Walter Salles.

De nieuwe release sluit een eigenaardige trilogie af. Na Nicolas Provosts The Invader en Paulo Sorrentino’s This Must Be the Place is het de derde road movie in de Nederlandse bioscopen in drie maanden.

Het idee van de road movie is zo oud als de klassieke Griekse schrijver Homerus, die zijn held Odysseus na afloop van de Trojaanse oorlog tien jaar lang op reis stuurde. Het is misschien ook wel het meest essentiële van alle filmgenres. In zekere zin is elke film een road movie waarin iemand van A naar B reist. Toch bestond het medium film al zo’n zeventig jaar voordat Easy Rider en Bonnie and Clyde de road movie eind jaren zestig tot een apart genre maakten waarin het asfalt het canvas werd waartegen het verhaal zich ging aftekenen. David Lynch bouwde er zelfs een heel oeuvre omheen. Maar zoals de titel van zijn film Lost Highway al aangeeft, bij Lynch is iedereen van de weg afgeraakt.

“De enige mensen die mij boeien zijn de gekken, degenen die alles tegelijk verlangen”, zegt Kerouacs hoofdpersoon in On the Road waarin het veelal gaat over seks, drugs en jazz. Over de reden kun je speculeren maar wat direct opvalt aan road movies is dat de hoofdpersonen bijna altijd buitenstaanders zijn. Easy Rider werd zelfs, net als On the Road, het symbool van een tegencultuur waaraan een hele nieuwe generatie zijn identiteit ontleende. Maar dan wel uit vrije wil.

Provosts The Invader is geen road movie als On the Road. Bij de Brusselse filmmaker geen beatniks of bikers of bankovervallers die flierefluitend langs Route 66 trekken. Provost had door dat de essentiële roadmovie van de 21e eeuw over de vluchteling moet gaan. Dat is de moderne reiziger. Een gedwongen reiziger. Gelukkig zag Provost ook in dat die vluchteling niet alleen een slachtoffer is. Hij is weliswaar gevlucht – en spoelt in de fantastische openingsscène letterlijk aan op het Europese continent – maar hij is ook hongerig en agressief.

Daartegenover staat de bijna totale passiviteit van Sean Penn in de bizarre roadmovie This Must Be the Place van Paolo Sorrentino, bekend van de prachtig operateske Il Divo over oud-premier Giulio Andreotti. Sorrentino is daarmee de laatste in een lange rij buitenlandse regisseurs die een road movie in de VS maakten. Had ie beter niet kunnen doen. Niet dat iemand na die twee eerdere films een gewone road movie had verwacht – laten we zeggen zoals On the Road: asfalt vreten en jeugdcultuur – maar This Must Be the Place is zo’n perverse exploitatieve rommel dat je je kunt afvragen of Sorrentino het genre met opzet failliet wilde verklaren.

Of is het een provocatie? Want Sorrentino is geen idioot. Hij weet wat hij overhoop haalt door een voormalige rockster op een melodramatische trip door de VS te sturen op zoek naar de SS’er die zijn zojuist overleden vader heeft gemarteld. Om dan uiteindelijk verlossing te vinden.

Sorrentino is een meester in het scheppen van sferen, maar schrijven kan hij niet. Il Divo was een en al atmosfeer, maar als het op tekst en plot aankomt, zoals in This Must Be the Place, grossiert hij in clichés. Waarom een road movie in de VS laten spelen als je niks nieuws over dat land te vertellen hebt? Je zou nog kunnen denken dat Sorrentino een soort road movie door de 20^e eeuw wilde maken met de iconische figuur van de rockster als reisleider, gesitueerd in het land dat in diezelfde eeuw de wereld ging overheersen. Maar dat is het allemaal niet. Daarvoor blijft het te plat.

Op On the Road is lang gewacht. Francis Ford Coppola lukte het naar eigen zeggen nooit om er een goed scenario van te maken. Toen hij jaren de road movie The Motorcycle Diaries zag, over de jonge Che Guevara, huurde hij regisseur Walter Salles in voor het project. En nu, in 2012, aan het einde van een lange reis is het zover.

Laten we hopen dat On the Road meer wordt dan alleen een period piece, zoals Coppola heeft gesuggereerd. Alleen maar kijken naar rebelse jongens en meisjes uit de jaren vijftig gaat snel vervelen. Toch is de vraag naar goed of slecht niet eens zo boeiend. Wat het naast elkaar bekijken van deze drie road movies interessant maakt, zijn de vragen die daarmee op tafel komen.

Is die onderstroom van wanhoop en wantrouwen die The Invader zo pregnant voelbaar maakt, echt iets van de laatste decennia? Was die anders voor de rebellen, de gekken en de buitenstaanders in On the Road? Mij gaf The Invader het gevoel dat die onrust voor de vluchteling wezenlijk anders is. Die verliest op zijn nieuwe plek – andere mensen, andere regels, ander klimaat zelfs – elk gevoel voor richting. Dan had de rebelse Kerouac het nog gemakkelijk in eigen land.

En heeft de roadmovie zijn langste tijd gehad, zoals je na het pretentieus-postmoderne This Must Be the Place zou kunnen denken? Niet als je de film afzet tegen The Invader. Die bewijst dat de road movie nog steeds en dus steeds opnieuw kan doordringen tot de drijvende onrust van de reiziger, tot de wezenlijke eenzaamheid van de langeafstandsloper.
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/05/roadmovie-invader1.jpg

Deel dit: Deel dit!

De dirndl als symbool van vrouwenmode in het Derde Rijk is een mythe. Ondanks de opgedragen spaarzaamheid en de productie van synthetische kleding week het modebeeld onder de nazi’s amper af van dat in andere landen. “Je weet dat zo’n pak zo goed als zeker is gedragen door een moordenaar.”

Zestien was Martin Schmidt toen hij bedankte als aspirant-lid van de vrijwillige brandweer in zijn geboortedorp op de Hunsrück, een wat vergeten plattelandsgebied tussen Rijn en Moesel. Bij het blussen droegen hij en zijn collega’s zwart geschilderde Wehrmacht-helmen, compleet met niet al te moeilijk te onderscheiden hakenkruis.

In het sterk verarmde Duitsland van na 1945 kregen massa’s helmen, koppels, jassen en andere kledingstukken uit de nazi-periode een tweede leven. Geschilderd, omgedraaid of verknipt tot ‘nieuwe’ kleding bleek de kwaliteit lang toereikend. Nog steeds bestaat er een wereldwijde handel in nazi-kleding, authentiek tot amper van authentiek te onderscheiden nep. Voor miljoenen mensen van divers pluimage, van neofascisten tot sm-liefhebbers, is de symboliek van de op racisme, terreur en moord geënte nazi-ideologie nog steeds zinsbegoochelend.

Meer dan een kwart eeuw na het ‘brandweer-incident’ is Martin Schmidt nog steeds gespitst op nazi-kleding, maar nu professioneel. Hij is plaatsvervangend hoofd van het LVR-Industriemuseum in Ratingen, bij Düsseldorf, en samensteller van de expositie Glanz und Grauen – Mode im Dritten Reich. Zestien jaar lang verzamelde het museum, gehuisvest in een voormalige textielfabriek, mode en alledaagse kleding uit de nazi-jaren 1933-45.

Niet eerder, zegt Schmidt, heeft een tentoonstelling hem zó aangegrepen als deze. Hij vertelt over die keer dat hij naar Dresden ging om oude (ooit door een piepjonge Hugo Boss ontworpen) SS-uniformen op te halen. De kist met kleding stond op zijn hotelkamer, naast zijn bed. Schmidt: “De rillingen liepen me over de rug. Je kunt zeggen: het is maar kleding. Stof, niet meer. Maar je weet dat zo’n pak zo goed als zeker is gedragen door een moordenaar.”

De tentoonstelling in Ratingen, te vertalen als Glamour en gruwel – Mode in het Derde Rijk, haalt op doeltreffende wijze de mythe onderuit dat de nazi’s de Duitse vrouw in de dirndl hebben gestoken. De beeldvorming rond deze übertruttige plattelandsjurk heeft een vreemde wending genomen. In de moderne versie denken we aan de Oktoberfeste waarvan het clichébeeld wil dat de mannen in Lederhose zijn gehuld en vrouwen in een traditionele dirndl, de borsten omhooggeknepen in een decolleté met het formaat van een breedbeeldtv. Overigens, zo blijkt op internet, is de jurk een sexy modegadget.

In werkelijkheid was de dirndl in de jaren dertig een modieuze plattelandsjurk, ook in Engeland, Frankrijk en de VS trouwens, en geen door de nazi’s gepropageerd kledingstuk. Martin Schmidt: “Denk maar niet dat de Düsseldorfse chic in een dirndl over straat ging.” In Glamour en gruwel zien we hoe de Duitse dames op de Königsallee en in balzalen gekleed gingen: in kokerrok of charleston, net als elders in de Europese steden.

Met de entree van de nazi’s kwam er geen verbod op hippe kleren: het LVR Industriemuseum toont de soms zeer gewaagde galakleding van de nazi-kopstukken, diep uitgesneden jurken die weinig te raden overlieten. Veel aandacht voor taillering, schouders en decolleté: sommige jurken zouden niet uit de toon vallen op de rode loper bij een Oscaruitreiking anno nu. De nazi’s predikten kuisheid en vruchtbaarheid, maar de Duitse elite – Schmidt noemt ze de “ober zehntausend” – kleedt zich tot de val van Berlijn in 1945 naar de laatste internationale mode. Lange tijd gold dat ook voor de doorsnee Duitsers. Ze kleedden zich naar de laatste mode, de ideeën daarvoor kwamen uit bladen als Die neue Linie, Deutsche Modenzeitung en Neue Moden. Je komt er amper een dirndl tegen.

Als er al een wezenskenmerk is aan mode en kleding in het Derde Rijk, dan is het de door de nazi’s gepredikte spaarzaamheid. Net als Griekenland nu was Duitsland begin jaren dertig zo goed als bankroet, als gevolg van de politiek van de rooms-katholieke rijkskanselier Heinrich Brüning, die lonen, pensioenen en rente verlaagde. Zijn opvolger, de in 1933 op wettige wijze aan de macht gekomen Adolf Hitler, deed het omgekeerde: in plaats van te bezuinigen investeerde hij vele miljarden in de economie. Met succes. Binnen drie jaar was het aantal werklozen gedaald van drie miljoen naar nul.

Met het optuigen van de industrie kwam de eeuwige achilleshiel van de Duitse economie bloot te liggen: het gebrek aan grondstoffen. Ook in de kledingindustrie was dat merkbaar. Katoen moest worden geïmporteerd en de vier miljoen dieren tellende schapenkudde kon maar een fractie voorzien van de nationale vraag. Om zelfvoorzienend te kunnen zijn (de basis van Hitlers economische doelstelling) zou die kudde veertig miljoen schapen moeten tellen.

Zolang Hitlers droom van Lebensraum niet was vervuld, zochten de nazi’s het in spaarzaamheid, hergebruik en synthetische kleding. De import van grondstoffen voor de industrie kostte jaarlijks een miljard Reichsmark, katoen en wol gingen op de bon. Verwijzend naar de ‘Volksgemeinschaft’ probeerden de nazi’s de Duitsers zo ver te krijgen dat ze gingen besparen op kleding. Met de actie Schön deine Wäsche! werd de mot tot staatsvijand uitgeroepen, maar het distributiesysteem op basis van kledingbonnen liep uit op een mislukking.

Paradoxaal genoeg verandert de situatie tijdens de eerste oorlogsjaren. Vrouwen wier mannen aan het front zijn, worden financieel ruimschoots vergoed. De noodzaak tot huishoudelijke spaarzaamheid neemt af. Tegelijkertijd nemen de mannen als ze op verlof zijn koffers vol kleding, gekocht van hun soldij dan wel geroofd, mee uit de bezette gebieden. Na 1942 komt de ommekeer. De tekorten groeien snel, de kledingindustrie gaat noodgedwongen over tot dwangarbeid. De meest wrange vitrine in Glamour en gruwel toont tekst en beeld van een ‘Schuhlaufkommando’ in concentratiekamp Sachsenhausen. Gevangenen testen schoenen door eindeloos rondjes te lopen, soms tot 48 kilometer per etmaal. Gemiddeld vielen daarbij per dag vijftien tot twintig gevangenen dood neer. De glamour is dan definitief gruwel geworden.

Glamour en gruwel – Mode in het Derde Rijk. Van 9 maart t/m 27 januari in het LVR-Industriemuseum Ratingen. www.glanz-und-grauen.lvr.de
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/05/T1_Bild5_18_1941-e1335974544923.jpg

Deel dit: Deel dit!

Frankrijk was overwonnen in de oorlog van 1870-1871. Een staatkundige lappendeken verenigde zich onder één keizer en werd zich rap bewust van de eigen potentie. Duitsland boomde en bouwde. De stenen waren niet aan te slepen in het laatste kwart van de negentiende eeuw.

De bouwproductie vond plaats tijdens de zomermaanden. Van klei en leem gemaakte vormelingen werden in de zon gedroogd en vervolgens in ovens gebakken. De arbeiders, de brikkenbakkers, werkten in ploegen van een man of tien. Achttien uur per dag werken was geen uitzondering, maar de arbeiders werden niet geacht daarover te zeuren. Voor elke klager tien anderen. Bovendien betaalde het werk relatief goed.

Terwijl eind 19de eeuw de machines oprukten, werden in de steenfabrieken nog volop handen gevraagd. Centrale figuur in de ploegen was de vormer. Die perste leem en klei in mallen. Ook het andere werk, zoals het kneden van het materiaal met blote voeten en gereedschap of het omdraaien van de stenen in de zon, gebeurde met de hand, vaak door kinderen.

Het brikkenbakken in het boomende Duitsland trok volop arbeidskrachten van over de grens. Hier verkeerde de landbouw in een crisis, terwijl gezinnen snel groter werden. De meeste Limburgers die naar Duitse steenfabrieken trokken, kwamen uit het Maasdal, waar mensen vertrouwd waren met dit soort klussen. Ook in de streek tussen Schinnen en Hoensbroek woonden ervaren brikkenbakkers, ook daar liep het in de zomermaanden behoorlijk leeg. Alleen al in Schinveld vertrokken in de lente jaarlijks driehonderd mensen naar Duitsland om tegen het najaar weer terug te keren.

“Sommige dorpen werden voor een belangrijk deel dichtgetimmerd”, zegt Serge Langeweg, wetenschappelijk medewerker collectie en erfgoed van het Continium in Kerkrade, voorheen het Industrion. Hij deed ooit onderzoek deed naar het onderwerp. “Alleen wat ouderen mensen bleven achter. Die konden het zware werk in Duitsland, brikkenbakken maar ook andere karweien, niet meer aan en zo waren er nog wat mensen die de koeien en geiten konden verzorgen. In de tv-serie Dagboek van een herdershond zat een scène waarin je zag hoe families zo ongeveer de hele inboedel op een wagen laadde om in Duitsland te gaan werken.”

In de eeuwen daarvoor was er juist sprake van een trek in omgekeerde richting. Mannen uit de armere streken van Duitsland trokken toen elk jaar naar Nederland om hun inkomsten aan te vullen. De eigen keuterboerderijtjes werden draaiende gehouden door achterblijvers, die verder nog wat bijverdienden bij grote boeren of huisnijverheid.

Duitsers hielpen in ‘Holland’ op het land. Sommige streken leverden specialisten. Oldenburg stond bekend om de stukadoors. Lippe, dat later een prins leverde, had vooral steenbakkers in de aanbieding.

Eind 19e eeuw waren de rollen omgedraaid. Honderdduizenden Nederlanders trokken jaarlijks voor enige tijd oostwaarts. Naar schatting honderdduizend landgenoten bleven er hangen. Het Ruhrgebied met zijn snelle industriële groei was het voornaamste reisdoel.

Het aanbod aan werk in Duitsland lokte niet alleen Limburgers die in eigen streek niet aan de bak kwamen. Aangetrokken door de betere beloning trokken ook anderen over de grens. “Duizenden en nog eens duizenden van de vlijtigste en krachtigste werklieden uit deze streken gaan in Duitsland in de zomer hun kost en onderhoud voor de komende winter verdienen”, klaagde een rapporteur voor de landbouw in 1886. Op de velden ontstond langzamerhand een tekort aan handen.

Bisschop Joseph Drehmanns van Roermond maakte zich zorgen over het zielenheil van al die Limburgers in den vreemde. Zo ver van huis, haard en herders zouden ze het wel niet zo nauw nemen met de zeden. Henri Poels, aalmoezenier in de mijnstreek, deelde die zorgen: “De lente is nog niet in het land of onze Limburgse metselaars en brikkenbakkers gaan met ganse groepen het grote Pruisen in. Eerst tegen de winter komen ze in de Heimat weer: en hebben zij geen gaten meer in de kousen en in de beurs, zij krijgen dikwerf een lelijk gat in hun braaf, echt-Limburgs volkskarakter.” Langeweg: “Deels zal het oprechte zorg zijn geweest. Er werd in Duitsland veel gedronken. Daarnaast heeft de angst voor geloofsafval en het verlies aan controle een rol gespeeld. Geestelijken kregen minder grip op de gelovigen.”

De Duitse autoriteiten hadden zo hun eigen angsten. Uit vrees dat de buitenlandse arbeidskrachten een beroep zouden gaan doen op hun armenzorg, eisten ze vanaf 1875 een nationaliteitsbewijs. Buitenlanders die niet meer aan hun kost konden komen, konden voortaan worden teruggestuurd. Vanaf begin jaren negentig was in de Duitse mijnen ook een elementaire beheersing van het Duits vereist. Als sprekers van Rijnlandse dialecten was dat voor de meeste Limburgers niet echt een probleem, maar de Polen hadden het er moeilijk mee. “Die werden ook gezien als voornaamste bedreiging voor de Duitse eigenheid”, zegt Langeweg. “Met Nederlanders en Oostenrijkers had men veel minder moeite.”

In de eerste decennia van de 20e eeuw kwam langzamerhand een einde aan de jaarlijkse trek van Limburg naar Duitsland. Veldbrandstenen kregen concurrentie van de goedkopere en betere producten uit machinaal ingerichte steenfabrieken. Tegelijkertijd bood de eigen economie steeds meer mogelijkheden. Vooral de snelle opkomst van de mijnen bood nieuwe perspectieven.

De Eerste Wereldoorlog vormde een belangrijk breekpunt. Grenzen werden serieuze hindernissen. Een paar maanden leven in Duitsland was onder de actuele omstandigheden niet langer een pretje en door de devaluatie van de mark viel het verschil in betaling ook stukje bij beetje weg.

Op hun beurt gingen de Limburgse mijnen buitenlandse werknemers trekken. “De eerste buitenlandse mijnwerkers waren Duitsers. Dat voelde vertrouwd. Een deel van de kranten verscheen nog in het Duits, pastoors in Kerkrade preekten in het Duits. Marken vormden een belangrijke valuta in het economisch verkeer. Het waren vooral de autoriteiten die de buitenlanders associeerden met problemen. Ze zagen hen als zuiplappen en socialisten die de bestaande orde bedreigden.”

Werken in Duitsland werd weer aantrekkelijk na 1945, ten tijde van het Wirtschaftswunder, toen Duitsland als een feniks uit de as verrees. Politiek en bestuur spraken schande van deze nieuwe grensarbeiders. Ze zouden de Limburgse economie en arbeidsmarkt, volgens sommigen zelfs hun thuissituatie, in gevaar brengen. Klaplopers waren het, types die zonder scrupules van twee walletjes aten.

Maar de Duitse lonen, die dertig tot vijftig procent hoger lagen, bleven trekken. Ook de verslechterende economie in Limburg, waar de mijnen gingen sluiten, motiveerde om verder te kijken. In 1973 was de pendel op zijn hoogtepunt: 16.900 mensen werkten in Duitsland, zes procent van de Zuid-Limburgse beroepsbevolking. Tweederde van hen was afkomstig uit Heerlen en omgeving, het hart van het mijngebied.

Tegenwoordig is de pendel een stuk kleiner. Het type werk dat grensarbeiders verrichten, is eveneens veranderd: minder fabrieken en bouwplaatsen, meer hightech en medische centra. Recente verkenningen van onderzoeksbureau E,til uit Maastricht laten zien dat er anno nu 2500 meer mensen vanuit Duitsland in Limburg werken dan andersom. In 2005 was dat saldo nog negatief: -800.

Onder die Duitse grensarbeiders worden ook geëmigreerde Nederlanders gerekend die zijn neergestreken in gebieden als Selfkant, bij Sittard over de grens. Het gaat, al met al, om relatief kleine aantallen. Een percentage met een nul, een komma en dan nog wat. Onvergelijkbaar met stromen van een eeuw en langer geleden.

Wellicht dat door aanhoudende Duitse voorspoed en een blijvende economische malaise in Nederland de grensarbeid opnieuw de andere kant optrekt. Van tijdelijk dichtgespijkerde dorpen zal het echter niet zo gauw meer komen.

Dit is het 29^e artikel in een reeks van 35 over Plekken der Herinnering, een project in samenwerking met de BV Limburg.
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/05/brikkenbakkers.jpg

Deel dit: Deel dit!

www.wedickontwerpt.nl

foto Perry Schrijvers

<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/05/ZL-C-More-Maud-Wedick-Press-I-IMG_1689-e1336028357703.jpg

Deel dit: Deel dit!

De titel van het doorwrocht artikel, ‘Cultuur mag best op de tweede viool’, is zeker provocerend voor een cultureel maandblad. Elke maand de centen bijeen schrapen om een cultureel maandblad uit te geven, moet een hels karwei zijn en de makers van Zuiderlucht verdienen daarvoor alle lof. In zo’n blad verwacht je natuurlijk te lezen dat cultuur altijd op de eerste plaats komt.

Het mag gezegd: de inhoud van het betoog schraagt de titel, de vlag dekt de lading. Maar er is iets mis met de centrale stelling van het artikel: dat de titel van Culturele Hoofdstad als hefboom kan fungeren naar een Euregio die daadwerkelijk wérkt.

Want dat de Euregio niet werkt, moet eerst nog maar eens bewezen worden. En eveneens dat de Euregio minder werkt dan bijvoorbeeld Nederland of België. Vanuit het perspectief van goede verbindingen of infrastructuur bekeken, werkt de Euregio inderdaad niet wanneer het 2,5 uur duurt om van Genk naar Aken te reizen. Maar hiertegenover staat dat je met de bus in 45 minuten tijd van Hasselt in Maastricht bent. Moet ik die reis in de auto doen, dan ben ik ook een half uur (of langer) onderweg. Werken België en Nederland dan zo veel beter dan de Euregio, wanneer ik bijvoorbeeld van Maastricht naar Brussel dien te reizen met het openbaar vervoer? Niet dus.

Een terrein waarop het belangrijker is dan goede wegen of het openbaar vervoer dat de Euregio werkt, is op het intermenselijk vlak. En mijn ervaring is dat de Euregio grensoverschrijdend wat haar inwoners betreft wel degelijk werkt. Het is spijtig dat Stijn Meuris in zijn aantrekkelijke Euregio-filmpjes voor VIA2018 niet nog een extra luik heeft toegevoegd over hoe verbonden de inwoners van de Euregio over de drie grenzen heen zijn in hun familiale en vriendschapsnetwerken. Het is verbazingwekkend en tevens een gemis dat deze persoonlijke en familieverbindingen zo weinig belicht zijn in de discussie van de afgelopen drie jaar over de Maastrichtse en Euregionale kandidaatstelling.

Naar mijn mening hebben we de titel van Culturele Hoofdstad dus niet nodig om de Euregio te laten werken en bijgevolg, mag cultuur niet op de tweede plaats komen of tweede viool spelen. Cultuur is minstens even belangrijk als economie, onderwijs, gezondsheidszorg of defensie. In de jaren tachtig blokkeerde gouverneur Sjeng Kremers elke investering in cultuur met verwijzing naar de PNL-nota. Er was geen geld voor professionele kunsten, er moesten banen geschapen worden. In het beste geval zodat de bevolking geld in de knip had om aan cultuur te besteden? Maar waarom kon er wel in de vestiging van de Rijksuniversiteit Limburg of het ABP in Limburg geïnvesteerd worden en niet in een platte zaal in Maastricht of een Guggenheim-achtig museum in Venlo?

Wat men in het artikel bespeurt, is dat de stakeholders in de kandidatuur er na drie jaar nog altijd niet in geslaagd zijn een visie, een centrale premisse te formuleren voor de Kandidatuur. De tijd begint te dringen, we hebben nog een half jaar tot aan de presentatie van het finale bidbook. Waar doen we het voor? Waarom moet Maastricht & de Euregio Culturele Hoofdstad worden? Wat is de gezamenlijke visie van alle betrokkenen op de kandidaatstelling? Een visie identificeert een beeld van de toekomstige toestand en verklaart duidelijk het resultaat van de beoogde verandering. Een visie gaat over gedrag en laat toe acties te ontwikkelen. Vooral in het geval van de Euregio-kandidatuur is een gezamenlijke visie van belang, omdat er zo veel meer betrokkenen zijn dan bijvoorbeeld bij de kandidatuur van Den Haag.

Kan er iemand het voortouw nemen in deze discussie? Vraag aan honderd mensen wat we voorstaan met het project en je krijgt honderd verschillende antwoorden. Er zijn zo veel goede redenen waarom de titel naar het uiterste zuiden van het land dient te komen. Maar indien we er niet in slagen om helder te formuleren waarom we met zijn allen tachtig miljoen euro willen uitgeven, kan de kandidatuur in het zicht van de finish alsnog falen.

Maastricht, Gerard Tijhuis
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL

Deel dit: Deel dit!

En een bureaustoel.

Ik kreeg een bureaustoel, met een hendel en een pluimstaart. De zitting was geel en bruin, precies giraffenvel. Het was een stoel met een thema, voor mijn eerste communie.

Ik heb heel lang op de figuurlijke lelijkheid gezeten, tot de staart een rafeldraadje werd en de hendel het niet meer deed. De leuning hing scheef. Het giraffenvel liet los en het oude moes liet zich zien. Stoelen met blote vullingen, het is een treurnis die me niet kan bekoren, maar ik bleef zitten. Tot het geen gezicht meer was. De stoel was slecht voor mijn gevoel van professionalisme. Een zinnig mens typt geen literatuur op een communicantenstoel. Maar na een tijdje werd het cult. Het hoogdravende gedoe hoefde niet per se. Er was er maar eentje die op een giraf zat en dat was ik. Haha. Trouwens, dat gedoe van hoge en lage cultuur, daar heeft een giraf het sterkste hart te wereld voor, en een bloeddruk van 30 over 20. Wat Pierre Bourdieu in het moeilijk deed, bewees ik met die stoel.

Het ging jaren goed. Dat was allemaal vóór de stoel van Maarten Van Severen. Het is een duur geval, maar hij is van mij en ik zit erop. Alle dagen. De maker van de stoel is dood sinds 2005, werd opgevreten door een ik-weet-niet-wat-voor-lelijke ziekte, maar zijn stoel is blijven bestaan, in kathedraal, hamburgertent en vergaderzaal. De stoel .03 is een klassieker, zo perfect dat hij vanzelfsprekend lijkt. De stoel is de eenvoud getemd. Zo zou ik willen schrijven. Abc en raak. Vier poten en prijs.

Mensenlief, ik kan lyrisch doen over die stoel. Terwijl lyrisch het woord niet is, te ouderwets, te krullerig, te gemaakt. Terwijl de stoel van Van Severen, die is niet gemaakt, die is er altijd geweest. Hij bestaat buiten de tijd, zonder ontwerp. Hij is maar één ding: stoel, driedubbel geconcentreerd stoel. Hij rept met geen woord over zijn ontwerper. Bij de stoel van Rietveld is het toch anders, die schijnt altijd te lachen: Kijk eens hoe slim! Ook tof. Ook klassiek. Maar niet van kathedraal tot hamburgertent. Al gebiedt de eerlijkheid mij te zeggen dat ik op stoel .04 zit, een later model van Van Severen, op wielen in plaats van poten, maar verder volgens hetzelfde principe, met hetzelfde polyurethaan integraalschuim dat plooit naar de grillen van de zitter. De lezer zou mij moeten zien zitten, schaamteloos met de kont op het gevloek van Maarten Van Severen.

Want wat viel te verwachten blijkt waar. De stoel is een leugen, een pak minder simpel dan hij zich voordoet. Het valt te bekijken op de tentoonstelling over stoel .03, nog tot 17 juni in Hornu, een mijnwerkersdorpje in de provincie Henegouwen. Daar ligt het geheim van mijn stoel: twee gesmokkelde veren in de rugleuning, een hoop paperassen, het ongenoegen van allerlei prototypes en de herinnering aan mensen die erdoor zijn gezakt. Maarten Van Severen heeft lang gezocht naar de volmaakte stoel en hem daarna quasi achteloos achtergelaten. Godverdomme, het is een wonder van een stoel en eerste communicant in mij is lang hemelen.
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/05/04-chair-22-e1335972996489.jpg

Deel dit: Deel dit!

Mijn gedachten gaan terug naar de prachtige tv-serie De partizanen, midden jaren negentig, geregisseerd door Theu Boermans, waarvan ik me niet herinner of er nu wel of geen dialect werd gesproken. Doet er niet toe, de serie is me bijgebleven door het ingenieuze scenario van Jan Blokker dat de kijker ruimte biedt om zijn eigen oordeel te vellen over gebeurtenissen en personages. In die benadering zit Blokkers kijk op de geschiedenis verpakt: alles is subjectief en achteraf is makkelijk praten. Een vergelijking tussen de gelaagdheid in De partizanen en Reinout Oerlemans’ armzalige Nova Zembla zou een interessante aflevering van Andere Tijden kunnen opleveren: hoe de geldeconomie de filmindustrie in een wurggreep houdt.

Misschien dat de hype van de regionale film ermee te maken heeft, ik weet het niet. Huis en haard zijn hip, liefst in één blender met wat scheuten nostalgie en een onsje identiteit. Dat het glocalisme ook tot de bioscoop is doorgedrongen, is in elk geval duidelijk, zie Oscar-kandidaat Rundskop van Michael Roskam. In de in de buurt van Tongeren opgenomen film spreken de Vlaamse acteurs dialect, terwijl Frank Lammers voor de gelegenheid een eigen variant van het Brabants bij elkaar brouwt.

Hoe ga je als kunstenaar om met dialect? Wat is functioneel, en waar is het niet meer dan handig aanhaken aan de trend? In Het verdriet van België (1985) bedacht Hugo Claus een eigen variant van het Vlaams, Martin Walser liet zijn personages in Ein springender Brunnen (1998) een Bodensee-dialect spreken. Ook zonder die ingrepen maakten beide romans indertijd grote indruk op me. Dat geldt ook voor Rundskop, platgeslagen bleef ik achter in de bioscoopstoel. Maar zou de film minder impact hebben gehad als de acteurs een verstaanbaar Vlaams hadden gesproken, als ik dus niet afhankelijk was geweest van de ondertiteling?

Theatermaker Arne Sierens ging vorig jaar in het door VIA2018 ruimhartig gefinancierde stuk De Pijnders nog een stapje verder. Alle acteurs spraken tamelijk onverstaanbare Vlaamse plattelandsdialecten, waardoor ik in het Maastrichtse theater was overgeleverd aan de boventiteling – in het Frans godbetert. En nu willen Huub Stapel en Carine Crutzen het in een theateruitvoering gegoten hoorspel De Kus verfilmd zien. In dialect, uiteraard, met Nederlandse ondertiteling. Ik las dat ze vinden dat Limburgers een dommig imago hebben; zouden ze denken dat ze dat met een dialectfilm te kunnen beïnvloeden? Ik vermoed dat het terugroepen van het gros van de Limburgse Tweede-Kamerleden meer resultaat zou hebben.

Maar wat is het toch met dat dialect? Hoe ik er ook mijn hoofd over breek, ik kom niet verder dan dat het een taal is als alle andere, eentje die door de meeste mensen niet wordt verstaan. Wat een film, een boek en een toneelstuk vooral nodig hebben, is een goed scenario.
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/05/partizanen-erik1.jpg

Deel dit: Deel dit!

Het oog bestuurt de handen, het hoofd de voeten, de rede de gevoelens, de ziel het lichaam, onvergankelijkheid al het vergankelijke, stilstand beweging, eeuwigheid tijd, zo blijkt het bewegend leven beheerst te worden door een stil toekijken.

Hoe verenig ik het nuttige met het aangename? Hoe het praktische met het educatieve?

Mij wacht een dag met een weinig aantrekkelijke opdracht. Het einde van het schooljaar komt in zicht en de kinderen hebben het wel gehad. De rapporten zijn uitgedeeld, iedere leerling weet of hij over is naar de volgende klas of door een gebrek aan ijver of intellectuele bagage nog een jaar over moet doen. De rek is eruit, zowel kinderen als leerkrachten zijn moe. Ze snakken naar de zomervakantie, maar nog is het niet zover. Er volgt een laatste week met sport en spel, waar we met z’n allen doorheen moeten. Vandaag is de dag van de speurtocht. Omdat het dorpje waar ik lesgeef aan de rand ligt van een weelderig uitdijend bosgebied, ligt het voor de hand dat daar de tocht gehouden wordt. Het is prachtig weer. Dat is alvast een meevaller.

Ik laat me gewillig de plek aanwijzen waar ik mijn dag moet gaan doorbrengen met posten. Het toeval wil dat ik een tussen de bomen verscholen open plek krijg toegewezen die op een steenworp afstand ligt van het vroegere woonhuis van mijn oom en tante. Het huis ligt kilometers ver van de bewoonde wereld. Voor mij als kind leek het telkens een onoverbrugbare afstand van de rijksweg, die naar het eigenlijke dorp voert, tot het feeërieke huisje aan de rand van de bosweg. Twintig jaar na dato bevind ik me op dezelfde plek, en twee verschillende werelden nemen elkaar bij de hand. De dag van vandaag wordt ondergedompeld in de logeerpartijtjes van weleer.

Voor alle zekerheid heb ik me zelf toegerust met een krukje, om in een enigszins normale houding te kunnen zitten, en het in boekvorm gebundelde gedachtegoed Politeia van Plato. Rondom me heen de wijdvertakte stilte. De zon geeft me zijnskracht door zich op die ene open plek, die voor de dag van vandaag mijn ballingsoord en exclusieve domein zal zijn, te concentreren. Een onstuimige schittering van bovenaards licht spat uit de hemel, het bos woekert om me heen, het gras op de grond is her en der verschroeid. Door de droogte prikken grassprieten en takjes in mijn blote voeten en benen. Hout en varens vormen een warrig tapijt.

Ik voel me één met mijn omgeving, alsof de Heer me heeft ingekapseld in zijn vredige stralen. Hij is op dit moment de maat van alle dingen. Ik onderwerp me aan de toegemeten ruimte en sla het boek open. Thuis heb ik al een begin gemaakt. Plato ontvouwt zijn denkbeelden en al gauw haak ik aan bij de wereld van het antieke Griekenland. De speurtocht van school verdwijnt uit beeld, mijn persoonlijke zoektocht zet koers in een totaal andere richting. Het is mijn eerste kennismaking met Plato, die het goed voorheeft met de Atheners en een optimaal functionerende rechtsstaat in kaart brengt. Zijn ideale staat berust op het principe van het stille toekijken en functioneert bij de gratie van voldoende zelfdiscipline van de mensen. Niet in hun eentje maar gedragen in groepsverband. Alles draait om rechtvaardigheid. Een gemeenschap behoort wars te zijn van het streven naar rijkdom, macht of concurrentie. De wetten in een staat zijn een afspiegeling van de wetten in de natuur. Zoals de bomen, struiken en planten om me heen eendrachtig samenleven en de hand van God hen stuurt, zo harmonisch moet het er ook tussen de mensen onderling aan toegaan. God is wijs, evenals ook de oude mensen in een gemeenschap door hun levenservaring op een grote wijsheid kunnen bogen. Zij weten wat niet goed is voor de mens. Ze kennen zijn valkuilen en zwaktes. Een leger aan hinderlagen dat met het grootste gemak dwaalwegen bewandelt.

Dat Plato zijn licht op nog meer gebieden heeft laten schijnen, ontdek ik tien jaren later tijdens een studie filosofie aan de Open Universiteit. Dan maak ik kennis met het verhaal van de grot. De mens die aan eenzelfde plek vast geketend zit, kan slechts met een bedrieglijke, beperkte blik de wereld om hem heen waarnemen. Wat hij ziet is schijn, een misleidende afspiegeling van de werkelijkheid.

Mijn werkelijkheid van dit moment is de zon die ongenadig op mijn hoofd schijnt en mijn maag die begint te knorren. Langer dan een uur geleden ben ik hier al neergestreken en nog steeds heb ik niemand gezien. Zouden ze inderdaad de weg naar mijn schuilplek niet kunnen vinden? Ik leg het boek even aan de kant en pak de zak met boterhammen uit mijn tas. Gretig neem ik een hap en kijk wat verstrooid om me heen. Insecten, aangetrokken door de zoetigheid op mijn brood, zoemen rondom mijn hoofd. Het luchtruim behoort hen toe. Net zoals de varens op de grond zoeken ze hun weg tussen bomen struiken. Dennenappels landen in een vrije val op het punt waar de takken hen hebben losgelaten. Hier heerst de wet van Plato. Met mij als stille, lome toeschouwer.

Voor mijn ogen manifesteert zich het doel van elke samenlevingsvorm: harmonie. De wijze blikken van Zeus en die van onze God waken over dit stukje ongerepte natuur, de oude, dikke bomen houden voor hen een oogje in het zeil. Hun boomkruinen markeren het wijde uitspansel van de hemel. Ze scharen zich rond een rechtvaardige microkosmos waarin de planten en dieren in alle eensgezindheid samenleven. Ver van alle tumult van de bewoonde wereld en niet uit op persoonlijk gewin. Zo heeft Plato het ook bedoeld in de maatschappij waarin de mens leeft. In het oude Athene maar ook in dit dorpje aan de Maas.

Vanuit de verte hoor ik kinderstemmen. Ze hebben het pad naar dit paradijselijke oord dus toch gevonden. Het boek gaat terug in de tas. Mijn eigenlijke werk begint.

Merieke Manders is een pseudoniem: haar echte naam is bij de redactie bekend. Dit is de vijfde aflevering in een reeks van zeven.
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/05/nb_pinacoteca_raphael_the_school_of_athens_detail_plato_and_aristotle1-e1335972641429.jpg

Deel dit: Deel dit!

Ik zag vorige maand hoe een comedian in de beroemde Comedy Cellar in New York een zaal aan het schaterlachen kreeg door alleen maar herinneringen op te halen aan de draagbare cd-speler, de discman. Hij vertelde dat hij in zijn sportschool naast iemand op de lopende band stond die naar muziek luisterde. Opeens had hij door wat de bron van die muziek was. “Ik dacht eerst dat hij een pizza om had hangen.” Het bleek een discman.

De comedian legde aan de aanwezigen jonger dan 25 uit dat je vroeger cd’s had waar muziek op stond, en dat je toen voor een klein kapitaal een draagbare versie van de speler kon kopen. Hij vertelde over de sensatie die hij voelde bij het gebruik van de meest geavanceerde functie van zijn discman: de shuffleknop. Dat je nooit wist welk van de tien nummers nou kwam. Alweer Rocket Man? Tien procent kans.

Ik moest er des te harder om lachen, omdat ik sinds enige tijd in een auto rijd die nog een cassettedeck heeft. Toevallig diezelfde dag had ik in een platenzaakje (nog zo’n woord van vroeger) in Bowery een hele stapel cassettebandjes gekocht. Vier dollar om het beste van Hank Williams, Janis Joplin en The River van Springsteen in mijn auto te draaien, met een beetje ruis op de achtergrond, dit kon ik niet laten schieten. Op het hoesje van The River staat ook trots vermeld dat het volledige dubbelalbum er op staat.

Springsteens nieuwe album, Wrecking Ball, heb ik onlangs ook op vinyl (over pizza’s gesproken) gekocht, alleen al omdat ik de hoes zoveel mooier vind in het groot. Toen ik het album uit de verpakking haalde, viel er iets uit. De cd. Zat er bij, als extraatje. Dat is de cd inmiddels: iets dat je gratis, als bonus, in een platenhoes steekt. Maar het blijft fascinerend hoe de emotionele rangorde blijft werken. Spotify voelt als niet werkelijk zelf hebben, cassettebandje als een soort van hebben, cd voelt als hebben en vinyl als bezitten. Hoe groter de fysieke drager, het groter kennelijk de emotie. Al komt er vast snel een dag dat ik ook daar zelf om moet schaterlachen.

LEON VERDONSCHOT

Er is meer tussen fonograaf en streaming audio, vriend Leon, en alles wat nog volgen gaat, dan het toekomstige publiek van toekomstige comedians zal kunnen bevatten. Als de streaming audio generatie de discman beschouwt als ‘een pizza om de nek’, wat dan te zeggen van de walkman, ooit, eind jaren zeventig, een revolutionaire vinding van de hoogste Sony-baas himself?

Ik ben niet echt van de gadgets, op de sportschool draag ik dus geen ‘pizza’ of anderszins op me, noch zo’n loony oorwarmerkoptelefoon of minimalistische oortjes. Vaak ben ik de enige. Waarom ze daar nog muziek, sample muzak van de vreselijkste soort, laten horen, is me een raadsel. Toch niet voor mij?

Zoals ik zonder te verkommeren zonder mp3-speler door het leven ga, had ik dertig jaar geleden ook geen walkman. Heel soms gebruikte ik er een, als ik een stuk ging rennen, naar mijn zus, die woonde toen tien kilometer verderop. Dan leende ik de walkman van mijn broer, er kon één cassette mee, een Ferro Compact 90. Daar konden twee elpees op, aan elke kant eentje. Heen liep ik op The Style Council, terug (dan kon ik wel wat ritme gebruiken) op Topper Headon, in die tijd favorieten van mijn broer. Waarom ik deze informatie in mijn geheugen heb opgeslagen en veel belangrijker zaken, zoals leerstof voor tentamens en zo, onmiddellijk wiste, Douwe Draaisma moge het weten.

Helemaal loepzuiver klonk het allemaal niet natuurlijk. De walkman was een grotendeels mechanisch apparaat dat van het gestoemp van zo’n hardloper weinig moest hebben. Ook kwam het voor dat ergens halverwege de batterijen begonnen na te laten. Dan begonnen de spoeltjes wat moeizamer te draaien, en gingen de heren Weller en Headon alsmaar valser zingen. (Weten de kids van het chips-tijdperk nog wat batterijen zijn, trouwens?)

Een walkman had, net als een platenspeler, geen shuffle knop. Alles werd afgespeeld in de volgorde zoals het was opgenomen. Heb ik nooit erg gevonden, van dat geshuffel heb ik toch al nooit gehouden. Toen ik laatst naar een concert van Randy Newman ging, zat tijdens de autorit ernaartoe een plaat van Tom Waits in de cd-speler. Eenmaal in de zaal duurde het een kwartier voordat ik de switch had gemaakt en de oude Newman op waarde kon schatten.

Dat was toen ik besefte dat er geen betere geluidsdrager is dan de muzikant zelf. Er gaat niets boven een concert, al het andere is surrogaat.

WIDO SMEETS
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/05/TooM.jpg

Deel dit: Deel dit!

1. Birgit Donker, oud-hoofdredacteur van NRC Handelsblad wordt directeur van het Mondriaan Fonds: “Ik moest toch een keer uit de comfort zone.”

2. Door drie reclamespotjes in drie jaar haalde Jort Kelder een miljard euro aan spaargeld op voor de Friesland Bank. Níet genoeg, de bank wordt door de overname door Rabo van de ondergang gered.

3. Matthijs Rümke (Zuidelijk Toneel): “Ik knok tegen de opvatting dat subsidie alleen bedoeld is voor theater van de zogenaamde ‘goede smaak’, voor weinig mensen dus.”

4. Constant Meijers (Theater Magazine): “Volle zalen zijn niet het doel van gesubsidieerd toneel, daar hebben we het commerciële theater van Joop van den Ende voor.”

5. Paul Dumas, de redder van Selexyz, wil boeken met de brommer gaan bezorgen, want, zegt hij: “Dat kan bol.com dus niet.”

6. J.L. Heldring stopt na 52 jaar met zijn column in NRC Handelsblad. “Mij ontbreekt alle inspiratie tot schrijven”, aldus de 92-jarige.

7. Tweet van Wilders redt Gerd Leers van het kruis, de al wekenlang zwijgende premier Rutte belt met de Volkskrant over vermeende canard. Waar staat de zak met zilverlingen? Plot zonder ontknoping in hysterisch landje aan de Noordzee.

8. Nee, dan The Passion van de EO, met Danny de Munck als Jezus, Frans Bauer als Petrus en John de Wolf als Barabas. Intussen mag Gerard Joling op zijn geheel eigen wijze de Mattheus Passion om zeep helpen.

9. Ferdinand ‘Butzi’ Porsche (1935-2012) overlijdt in Salzburg. Butzi ontwierp de Porsche 911, spreek uit ‘nine-eleven’, de sobere sportwagen die de Italiaanse rivalen alleen in decibellen de baas is.

10. Nog een canard: het ‘nieuws’ dat Willem van Oranje indertijd, in 1584, op slag dood was, wordt drie dagen na onthulling door tal van deskundigen als onzin betiteld.

11. Youssou N’Dour wordt benoemd tot minister van cultuur. De Senegalese popzanger had eigenlijk president willen worden.

12. Nieuwe plaat van de al twee jaar dode Captain Beefheart. Bat Chain Puller lag 36 jaar te verstoffen in de archieven van Frank Zappa, die nog langer dood is.

13. De Duitse schrijver Günther Grass hekelt in een gedicht de westerse hypocrisie inzake de atoomdreiging van Israël. De reacties zijn als verwacht: op de persoon gericht en vol hypocrisie.

14. Joop van den Ende presenteert het blockbusterfonds dat gaat investeren in grote cultuurevents. Premier Rutte kijkt alsof hij het zelf heeft bedacht.

15. EO betuigt spijt voor de Grote Jezus Quiz. Het op Tweede Paasdag uitgezonde programma zou teveel humor hebben uitgestraald. Humor bij de EO? Hebben we toch iets gemist.

16. Hoezo Nederland anti-kunst? Met ruim een miljoen bezoekers werd het museumweekend weer beter bezocht dan vorig jaar. Zolang het maar gratis is.

17. Zanger Gerard van Maasakkers wint Annie M.G. Schmidtprijs voor het beste theaterlied met een compositie van Egbert Derix.

18. Anders Breivik bereikt met het door 800 journalisten gevolgde proces in Oslo wat hij wilde: wereldwijde publiciteit voor zijn waandenkbeelden.

19. Na de PVV-kliklijn voor Oost-Eeuropeanen opent Vlaams Belang een meldpunt voor illegalen. Het verraden van medeburgers raakt in zwang. Wanneer in de geschiedenis zagen we dat eerder?

20. Het CDA maakt een eind aan de coalitie met PVV en VVD in Limburg. Laurence Stassen denkt dat het besluit slecht is voor Limburg en de Limburgers. Wij denken van niet.

21. “Het is vandaag een verheugende dag. Het is bijzonder dat we die hier kunnen vieren”, zegt Kyteman (Colin Benders) in de uitverkochte Limburg Zaal in Heerlen. Aan de reacties te zien heeft het Heerlense publiek geen idee waar hij op doelt.

22. De eerste dag na de val van het kabinet Wilders is eveneens een verheugende en bijzondere dag.

23.

24. Met filmmuseum EYE heeft Amsterdam eindelijk weer een culturele noviteit. De euforie smoort nu eigenaar ING eist dat de stad het dure gebouw overneemt.

25. Onderzoek wijst uit dat de 5,5 miljard euro aan de kunstsubsidies tussen 1945 en 2009 niet hebben geleid tot meer grootse beeldende kunst.

26. Orlando Festival en Charles Hennen Concours, twee klassieke muziekfestivals, gaan fuseren. De festivals, allebei opgericht in de jaren tachtig, werkten al samen.

27. Wildbreien, een nieuwe vorm van street art, verovert Maastricht: illegale breiers versieren straatmeubilair en bomen met kleurrijke breisels.

28. Nederland blijkt de Tachtigjarige Oorlog te hebben gewonnen met een belasting op bier. De gemiddelde Nederlander dronk toen een liter bier per dag.

29. Letterkundig Museum in Den Haag wijdt een expositie aan de reislust van schrijver/columnist Martin Bril (1959-2009). Ook zijn verzameling vulpennen wordt getoond.

30. “Ideologie is terug, ja, maar in handen van racisten als Wilders. En kunst is weer politiek: maar alleen omdat ze als speeltje van de elite wordt weggezet door volksmenners”. Aldus een fragment uit het Democratisch Manifest van kunstenaar Jonas Staal.
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/05/wild-breien-e1335971707967.jpg

Deel dit: Deel dit!

Hanneke Eggels – Libertinage. Selectie uit gedichten die eerder in negen talen verschenen met de liefde als thema. “Ze bekijkt het eeuwige thema van de geest en het vleselijke niet vanuit een traditioneel gezichtspunt, dus niet vanuit de moraal en de religie, maar vanuit een esthetisch gezichtspunt”, aldus een Russische vertaalster Irina. Cour de Cultureâ, 17,95 euro.

Koen Haegens – Neem de tijd. Wat is er toch met onze vrije tijd gebeurd? De zoektocht van Groene-redacteur Koen Hagens brengt hem onder meer bij zijn grootouders in Grubbenvorst. Het resultaat is een verontrustend portret van het nieuwe Nederland. We zijn van onze tijd beroofd – maar het is nog niet te laat. Ambo, 17,95 euro.

Serge Langeweg – Zuivel. Geschiedenis en inventarisatie van de zuivelfabrieken in Limburg.

Beschrijving van de zuivelverwerking in Limburg die in de loop van de 20^e eeuw van plaatselijke coöperaties in handen kwam van (multi)nationale ondernemingen. www.hklimburg.nl, 25 euro.

Rob Molin – Terzijde van de vulkaan. Stukken van voormalige LD-recensent over schrijvers, van wie een groot aantal bijna in de vergetelheid geraakt is, zoals Bertus Aafjes, Hubert Lampo en Ton van Reen. Aspekt, 19,95 euro

Gerard Reve – Pleitrede Voor Het Hof. Beroemde pleitrede van Reve in het geruchtmakende ezelsproces leidde in 1967 tot vrijspraak. Bij deze gelimiteerde, genummerde editie (oplage 250) schreef Piet Gerbrandy een toelichting. Prijswinnend ontwerp van Piet Gerards. Huis Clos, 50 euro. info@uitgeverijhuisclos.nl

Peter Schrijvers – De Margraten Boys. Meer dan 1200 vrijwilligers en nabestaanden in Nederland en de VS zorgen, inmiddels tot in de derde en vierde generatie, zorgen ervoor dat het Amerikaanse oorlogskerkhof in Margraten een symbool blijft voor de bevrijding van nazi-Duitsland. Er was ook tegenwerking, van burgemeestersvrouw Emilie Michiels van Kessenich en militaire autoriteiten in de VS. Manteau, 21,50 euro.
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/05/rob_mi_tb_1-e1335971478411.jpg

Deel dit: Deel dit!

Met horten en stoten vertelt hij dat er inbrekers in het huis van mijn Hollandse vrienden zitten. Die vrienden zijn een paar dagen weg. Corrado past op het huis en geeft de beesten te eten. Hij is er net geweest: de grote voordeuren stonden open. Buurman Giancarlo, die bij de politie werkt, wil wel gaan kijken, maar alleen op voorwaarde dat ik meega, omdat ik de weg in het grote huis ken.

En zo rijden we met z’n drieën de lange oprijlaan naar het huis op. Ik weet niet wat ik ervan moet vinden. Het voelt een beetje alsof een stelletje malloten op weg is om iets heel stoms te gaan doen. Maar aan de andere kant: stel dat er echt inbrekers in het huis zijn, wat dan?

In het licht van de koplampen zien we in elk geval dat de grote voordeuren inderdaad wagenwijd open staan. Dat maakt de politieman in Giancarlo wakker. “Hier stoppen!” zegt hij op zachte, maar besliste toon. “Laat de motor lopen en de lichten branden. Jij gaat met mij mee”, en, omkijkend naar Corrado: “Jij wacht hier op een teken van mij.”

Hij staat al naast de auto en gebaart dat ik hem moet volgen. Dan pas zie ik tot mijn grote schrik dat hij een pistool in zijn hand houdt. Het is dus echt menens. Op de toppen van de tenen lopen we de trappen op. Giancarlo houdt zijn pistool met twee handen vast als hij de hal van het huis binnensluipt. Ik wijs naar links waar een grote kamer is. Hij wacht even en dan duwt hij de deur van de kamer open met het pistool in de aanslag. Ik doe het licht aan. Leeg. Zo controleren we alle zalen en kamers van het huis. En overal laten we het licht branden. Er is niemand te vinden. En uit de manier waarop alle spullen in het huis staan opgesteld kan ik ook zien dat er niemand is geweest. “Gelukkig”, denk ik, “loos alarm. Natuurlijk weer vergeten af te sluiten.”

Ik loop naar buiten om een sigaret te roken. Ineens klinken er twee schoten. Corrado en ik duiken achter de auto. En dan verschijnt daar in het licht van de autolampen de kleine Giancarlo, breed grijnzend, zwaaiend met zijn pistool. “Ik heb ze allemaal neergeknald”, roept hij. “Met mijn neppistool.” Om dat te bewijzen schiet hij nog een paar keren in onze richting.

Een paar dagen later is het natuurlijk lachen geblazen om ons avontuur, maar diezelfde nacht heb ik slecht geslapen.
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL

Deel dit: Deel dit!

Daarover zo meteen meer, eerst wil ik mijn openingszin herroepen. Eigenlijk heeft het NL-paviljoen geen vorm. Het is een blob. De blob is ontstaan toen architecten in de jaren negentig met behulp van de computer gingen ontwerpen. De architect gaf tal van willekeurige ‘coördinaten’ in, waardoor op het scherm een zwerm (of wolk) van al die punten ontstond: een binary large object, kortweg blob. Door het verplaatsen van die punten ontstond een ontwerp. De filosofen onder de architecten gebruikten zo’n blob om het definitieve ontwerp zo lang mogelijk uit te stellen. Dat proces ging dan gepaard met spannende lezingen voor een gehoor van steeds radelozer wordende opdrachtgevers. Soms kwam van dat uitstel afstel, architecten zijn net mensen, en bleef het daarbij. Dan kreeg het gebouw de vorm van… een blob.

Het NL Paviljoen is van hout, er zit er geen airco in. Als de zon schijnt is het binnen twee à drie keer zo warm als buiten. Toen ik er was, op Goede Vrijdag, was het een graad of 14, bij een lekker voorjaarszonnetje. Binnen parelde het zweet over mijn ruggenwervel, buiten gleed de kabelbaan over het Floriade-terrein. Met de InnovaToren, eigenlijk twee ranke kantoortorens met bovenop een horizontale brugverbinding, als decor.

“Typisch”, zegt mijn gesprekspartner terwijl we naar hetzelfde vergezicht kijken, “dat we de drang naar vernieuwing altijd willen uitdrukken in iets.” Zwijgend kijken we naar de gondels in de verte, met daarin bezoekers die heen en weer glijden, om op dezelfde plek terug te komen. Voor een plek die vernieuwing wil uitdrukken, is dat een niet voor de hand liggende beweging, zegt mijn counterpart. Dan volgen de herinneringen, aan Brasilia, midden jaren zestig stad van de toekomst, achteraf een laatste stuiptrekking van het modernisme. Bij de Innovatoren moet hij denken aan het Nationaal Congres in Brasilia, ook zo’n dubbeltoren. Bij de kabelbaan komt de Wereld Expo in 1958 in Brussel uit zijn geheugen. Iedereen heeft wel eens de beroemde Expo-foto gezien van de strak gerokte hostesses op de voorgrond, kabelbaan in de lucht en het Atomium als decor.

Als tuinbouwexpo gaat de Floriade van huis uit over landschappen, parken en bloemen. Noem het een romantische antithese van de stad, zichtbaar gemaakt in de zomerprogrammering van Museum van Bommel van Dam, die toch altijd gefixeerd is geweest op zakelijkheid, nut en profijt. Floriade 2012 zoekt de synthese tussen de twee door de vinger te leggen op het mondiale probleem van de voedselvoorziening: hoe houden we de snelgroeiende wereldbevolking aan de eet. In 1958 was die kabelbaan in Brussel een metafoor voor vooruitgang; in de 21ste eeuw zou het stadsvervoer door de lucht gaan. Op die toekomst speculeerde Fritz Lang al in 1927 met zijn (stomme) film Metropolis: de futuristische stad met een skyline van tussen wolkenkrabbers door krioelende vliegtuigjes. Het is er allemaal niet van gekomen, we zitten nog steeds in trein, tram en metro. Is het daarom dat onze toekomstdromen steeds vaker remakes zijn van de visioenen van vroeger?

Of leven we in zo’n (hyper)conformistische tijd dat de visionairs even niet thuis geven? Dat we onder regeringsleiders als Rutte, Merkel en Sarkozy helemaal niet meer toe durven geven aan toekomstdromen?

Zo simpel zal het niet zijn. De vooruitgang is geen drama in vijf delen. Maar het is zeker geen tijd van grote gebaren, eerder van kleine passen. We zitten als het ware in de fase van de blob, het grand design laat nog op zich wachten. Misschien is dat maar beter ook. De vernieuwing schuilt nu vooral in minder spectaculaire elementen als leefbaarheid, duurzaamheid en techniek. Dat is ook de boodschap van de groene sector, zoals die wordt uitgedragen op de Floriade. Daar moet ik dus nog een keer voor terug.
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/05/foto-paviljoen-floriade-buitenzijde-highres.jpg

Deel dit: Deel dit!

“Ik wil niet alleen mooie bloemen laten zien, maar ook tegenkracht. De donkerste werken maakte ik toen het wat slechter leek te gaan. Daarna kwam de financiële crisis. Ik denk dat ik een soort voorgevoel had, veel kunstenaars hebben dat volgens mij.

Vroeger wilde ik altijd dronken zijn zoals in Baudelaires gedicht Enivrez-vous. Dronken van wijn of poëzie of deugd of van mijn weelderige wilde waterbloemen. Inmiddels is dat wat verschoven. Er is de laatste tijd weer meer luchthartigheid te zien in mijn werk. Sinds de crisis in de kunst wil ik de wereld verzachten, wil ik relaxen als antwoord op de economische malaise en genieten van wat we allemaal hebben hier in het Westen. Het mag van mij alleen wat beter verdeeld worden. Ik las een prachtig gedicht van Henriette Roland Holst tijdens mijn werkperiode afgelopen zomer in het gastatelier in Zundert, waar Van Gogh is geboren: ‘De zachte krachten zullen zeker winnen in ’t eind / dit hoor ik als een innig fluistren’.

Met In de Roos wilde ik een nieuw energiek werk maken. Niet alleen lieve bloemetjes maar ook weer daar tegenin. Als je de wereld wilt verzachten, moet je soms hard optreden en heel duidelijk je grenzen aangeven of voor die zachtheid vechten. No mud, no lotus. Ken je die uitspraak? Geen succes zonder falen.

Er zit altijd een soort krachtenspel in mijn werk. Net zoals in het leven en in de geschiedenis heb je eerst een these, dan een antithese en daarna weer een synthese. Echte goede schilderijen en foto’s hebben die drie elementen in zich. Ik wilde eerst een hele grote roos op de muur schilderen, een hele mooie. De these. Om daarna een goede handballer er midden in de roos een zak met verf tegenaan te laten gooien, de antithese, ook als symbool van de tegenkrachten die de cultuur en de kunsten nu te verwerken krijgen. Maar ook omdat ik hoorde dat mensen uit Venlo erg goed zijn in handballen. Dat gooien met zakken verf doen we nu zelf, vanwege die lijfelijke energie wordt het een krachtiger beeld.

Ik wil ook teksten in de muurschildering verwerken. Bij literatuur vind ik het belangrijk om de oude geschriften niet alleen te gebruiken, maar er aandacht voor te vragen. Als een soort reclame. Ik gebruik een gedicht van Ferdinand Pessoa waarin de wens om de wereld te verzachten en te genieten van het moment me aansprak.

Schilderen op zo’n groot formaat heb ik lang niet meer gedaan. Op de academie maakte ik wel grote doeken. De muur in Venlo is een nieuwe uitdaging voor mij. Ik wil gewoon een hele goede wandschildering maken maar ik weet dat het nog niet mijn beste werk is. Veel te groot voor een persoon, dus ik wil leuke lieve mensen om me heen die samen voor een betere wereld willen streven. Tijdens het schilderen van de muur samen met mijn dochter Lola Bezemer en met Lys Vosselman ervoer ik weer een nieuwe levensenergie. Schilderen is toch een heel ander verhaal dan fotograferen. Het is veel directer genieten. Dat klinkt heel zweverig wellicht maar ik wil het stevig neerzetten, realistisch. Ik geloof er heilig in dat groeien en bloeien en kijken en genieten van kleine dingen, al die eenvoudige waarheden, belangrijk zijn in het leven. Ik vind het belangrijk om iedere dag weer mijn best te doen om goed te leven en werken.”

Lost in Flowers, met werk van Ellen Jess, Hildegard Monssen en Margriet Smulders. van 6 mei t/m 19 augustus 2012 in Museum van Bommel van Dam. www.vanbommelvandam.nl

<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/05/Studie-voor-in-de-Roos-crop.jpg

Deel dit: Deel dit!

Een jaar of wat geleden maakte Yukio Namba een foto van een reiger die een vis vangt. Namba kende de reiger al langer. Hij had hem geobserveerd en kon steeds dichterbij komen, ze waren aan elkaar gewend geraakt. “Uiteindelijk”, vertelde Namba, “was het net alsof de reiger de vis voor mij ving.”

Namba vertelde het verhaal aan directeur Rick Vercauteren en conservator Gabi Stoffels van Museum van Bommel van Dam, maar de foto van de reiger is er niet te zien. De tentoonstelling in Venlo gaat alleen over zijn tuinfoto’s. Maar het verhaal van de reiger maakt mooi duidelijk hoe Namba ook ‘zijn’ tuin, Korakuen Garden in Okayama, in beeld bracht. Jarenlang liep hij er dagelijks rond, leerde ieder plekje kennen, de gang van de seizoenen, de lichtval in de vroege ochtend, op een sombere novemberdag, bij optrekkende mist, of juist bij volle zon. Dat geduld en die toewijding leverden onwaarschijnlijk mooie foto’s op. Het is alsof de tuin zijn grootste geheimen alleen met Yukio Namba (1948) wilde delen.

Korakuen is één van de beroemdste tuinen van Japan. De tuin werd rond 1700 aangelegd op een eiland in de Asahi-rivier in de stad Okayama in het zuidwesten van Japan. Het was de tijd van de shogun. Zij bestierden vanuit Edo (het huidige Tokio) het land terwijl de keizer, zoetgehouden met een dikke portemonnee, in de oude hoofdstad Kyoto op vorstelijke schaal tuinen aanlegde. De lokale adel kon niet achterblijven. Zo ook Ikeda, de daimyo van Okayama. ’s Ochtend liet hij zich vanuit zijn kasteel in een bootje overzetten en trok zich terug in een paleisje in het hart van de tuin. Nu en dan

maakte hij een ommetje, want daarop was de tuin ontworpen. Het was een zogenaamde strolling garden, een zwerftuin, met grote waterpartijen, zorgvuldig geplaatste heuvels, kronkelende paden en onverwachtse uitzichten.

Als je het zo bekijkt was de tuin van Ikeda niet zoveel anders dan de talloze slotparken die zich in dezelfde periode vanuit Versailles over Europa verspreidden. Het essentiële verschil zit in de traditie waaruit de Japanse tuinen voortkomen. Het gebruik om tuinen aan te leggen bij paleizen en tempels waaide aan het begin van onze jaartelling over vanuit China. Meteen al speelde water een grote rol.

Water en steen staan in het boeddhisme voor yin en yang. Een eiland in een vijver symboliseerde de heilige berg Horai, de woonplaats van de Acht Onsterfelijken. Rotsblokken waren vaak gearrangeerd in groepjes van drie: de grootste stond voor de hemel, de kleinste voor de aarde en de middelste voor de mens, die de brug tussen de beide eerste vormt. Een vergelijkbare symboliek zat uiteraard verborgen in de veelvuldig voorkomende bruggetjes.

In de loop der eeuwen raakte de betekenis van de afzonderlijke elementen enigszins op de achtergrond. Vooral de tuinen van de wereldlijke heersers werden steeds uitgestrekter en veranderden in geïdealiseerde landschappen, een soort Japannetjes in het klein. Korakuen is een typisch voorbeeld van zo’n tuin. Het terrein is dertien hectare groot en nodigt vooral uit tot wandelen en genieten. Dat neemt niet weg dat alle traditionele elementen – het water, het eiland, de rotsen – nog aanwezig zijn. Ook voor de huidige Japanners is de achterliggende symboliek geen abracadabra, weten Rick Vercauteren en Gabi Stoffels. Ze waren in maart in Okayama om de tentoonstelling voor te bereiden. Het viel hen op dat de tuin het meest populair is in voor- en najaar. Dat is niet alleen omdat de kersenbloesems en de herfstkleuren dan zo mooi zijn, maar ook omdat deze geassocieerd worden met het begin en het einde van het leven, met ouder worden, met schoonheid en verval. Hoe picknicken in het park een spirituele lading kan hebben.

De expositie Korakuen Garden is de bijdrage van Museum van Bommel van Dam aan de feestvreugde rond Floriade 2012. De geschiedenis en de beleving van de tuin staan centraal in de opzet. Zo maakten Vercauteren en Stoffels ter plekke geluidsopnamen van ruisend bamboe en geroezemoes van bezoekers die in het museum te horen zullen zijn. Dit roept de vraag op of we hier nu te maken hebben met een tuintentoonstelling of met een fototentoonstelling. Het antwoord: beide. Een tuinliefhebber ziet vooral een schitterende tuin, een fotoliefhebber ziet vooral schitterende foto’s. Natuurlijk, het blijven foto’s van een tuin, maar eigenlijk gaan ze net zozeer over het licht, over het weer, over het moment. De vergelijking met de schilderijen die Claude Monet op zijn oude dag maakte van zijn tuin in Giverny (mét Japans bruggetje) dringt zich onwillekeurig op. Er is de visuele overeenkomst: de bloesemgordijnen van Namba en de blauwe regens van Monet lijken soms gewoon op elkaar, maar dat is niet alles. Ook in Monets late werk zie je een tuin, maar het eigenlijke onderwerp is licht en kleur en, in zijn geval, verf.

Yukio Namba fotografeert Korakuen al meer dan twintig jaar. Hij en zijn familie drijven een winkel met snuisterijen en zoetwaren net buiten de tuin. Het geeft hem de mogelijkheid dag in dag uit te volgen wat er in de tuin gebeurt en precies die momenten te kiezen die de beste foto’s opleveren. Hij doet dat met een zware, grotendeels zelfgebouwde camera, waarmee hij ouderwetse, analoge foto’s met een vaste breedte/hoogte-verhouding van 3:1 maakt. In Venlo zijn de meeste te zien op een formaat van 180 x 60 cm, sommige zelfs op 540 x 180 cm. Hoewel hij de zestig inmiddels ruimschoots gepasseerd is, klimt hij nog steeds op wankele laddertjes om zijn blik wijd over de tuin te kunnen laten gaan.

Het leidt tot foto’s die bijna te mooi zijn om waar te zijn. Zoals in de tuin geen steen en geen bloemetje toevallig ergens terecht gekomen is, zo zijn Namba’s beelden met uiterste zorg opgebouwd en belicht. Je wordt getroffen door een teer contrast tussen roze en lichtgroen, een swingend ritme van waterpartijen en afrasteringen of een afsnijding die van een boom haast een abstracte compositie maakt. Tegelijkertijd geven de foto’s het gevoel dat ze alleen op die ene plek en op dat ene ogenblik genomen hadden kunnen worden.

Op het eerste gezicht overheerst in Namba’s foto’s een soort smetteloze esthetiek die wij in het westen geneigd zijn als passé te beschouwen. Zeker in de fotografie zoeken wij rauwheid, rafelranden en kritische noten. Die zijn er niet bij Yukio Namba. Maar dat betekent niet dat zijn foto’s niet spannend zijn, integendeel. Hoe langer je kijkt, hoe meer je beseft dat die spanning vooral zit in de manier waarop hij, om het maar zo te zeggen, de reiger besluipt. In de manier waarop hij het tijdelijke – het licht, het moment – in tijdloze perfectie weet te vangen. Ook dat is, denk ik, een vorm van spiritualiteit.

Korakuen Garden – Door de ogen van Yukio Namba. Van 6 mei t/m 19 augustus in Museum van Bommel van Dam, Venlo. www.vanbommelvandam.nl
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/05/japan-crop.jpg

Deel dit: Deel dit!

Floriade 2012, de Wereld Tuinbouw Expo die net buiten Venlo wordt gehouden, wil miljoenen bezoekers trekken van heinde en verre. Er valt een parallel te trekken met Museum van Bommel van Dam: afgezien van scholieren komen de meeste bezoekers van buiten Venlo. “Met een evenement als Floriade in de buurt moet je een slimme koppeling maken”, zegt conservator Saskia van de Wiel. “We proberen de bezoekers te verleiden hun verblijf te verlengen en de stad in te trekken. Niet met een voor de hand liggende blockbuster maar met een tentoonstelling die rekenschap geeft van de omgeving.”

Aldus trekken, onder het motto ‘als Mozes niet naar de berg komt, komt de berg naar Mozes’, acht kunstenaars de regio in om het landschap in kaart te brengen en al doende het publiek op te zoeken. Mapping the landscape heet het project waarin kunstenaars met andere ogen naar de omgeving kijken. “Zij blijven kijken waar ik snel de andere kant op zou kijken”, grijnst Paul Hermans van het museum. Als voorbeeld uit het project noemt hij Frank Koolen, een kijker pur sang, altijd zijn de camera in de aanslag om te registeren.

Zijn collega Antoine Berghs (Geleen, 1971) is zolang hij zich kan herinneren op zoek geweest naar ruimte, braakliggend terrein waar zich een intuïtief en spiritueel avontuur kan afspelen. Hierdoor is hij hoe langer hoe meer gefascineerd geraakt geweest door aarde of grond. In metaforische zin ziet hij grond als een vertraagde rivier door de tijd. Je kunt de tijd teruglezen in de bodem en tegelijk is die voordurend in verandering. Al heel lang sluimerde in zijn hoofd het idee om iets met grond te doen. In Venlo zal hij onder andere zelf klei delven, die te bewerken en tot kommetjes te boetseren in handen van voorbijgangers. “Niets puurder dan mensen die water drinken uit eigen handen.” Drinken uit de handen van de streek, noemt hij dat. Ook wel Handscapes.

In de omgeving van Tegelen heeft de rode klei in de grond een rijke traditie voortgebracht in pottenbakken en keramische industrie. Berghs: “De oudste bewoners van de streek boetseerden met hun handen potten en kommen met deze klei. Met mijn Handscapes maak ik als het ware een portret van de bewoners van deze grond.” Berghs kan zich voorstellen dat wanneer hij plaatselijk bronwater heeft geschonken in de kommen, hij gesprekken aanknoopt met bewoners en museumbezoekers.

En Berghs wil meer. Bij de plaatselijke kringloopwinkels zal hij beddenlakens kopen die hij in stukken knipt en die hij vervolgens voorbewerkt met extracten van plaatselijke planten of bladeren en gevonden afval. Om die op diverse plekken te begraven en ze aan het eind van de zomer weer uit de grond te halen. “Ik ben vooral benieuwd welke invloed de bodem heeft op de stof. Die zal allicht nog meer verkleuren en geladen worden met energie van de streek.” Berghs wil de lappen stof begraven in tuinen, dicht op de grond waar mensen hun dagen slijten, maar ook daar waar zogenaamde leylijnen lopen, lijnen in het landschap die al sinds de prehistorie door mensen worden gebruikt als pad of transportroute en die energie en kracht worden toegedicht. Deze lappen komen straks terug in de tentoonstelling in een nog te bouwen plexiglazen etherische ruimte in het museum waar de bezoeker moet verzinken in het landschap.

Want een museum is geen museum als het niet tentoon zou stellen. Staan de projecten in stad en regio van de acht uitverkoren kunstenaars aanvankelijk nog los van elkaar, uiteindelijk komen ze samen in Van Bommel van Dam. Alle acht projecten worden gefotografeerd en gedocumenteerd in een boek. In de bijbehorende tentoonstelling laten de kunstenaars een weerslag van het concept zien aangevuld met ander werk. Conservator Saskia van de Wiel hoopt dat de deelnemende kunstenaars een ander publiek binnen zullen halen. Zoals het museum ook tijdens de zogenaamde live ateliers in de afgelopen maanden – kunstenaars verruilden hun atelier tijdelijk met het museum – een ander publiek bereikte. Vandaar ook dat de kunstenaars in Mapping the landscape niet alleen zijn geselecteerd op hun affiniteit met landschap en leefomgeving, ook op de belangstelling om uit te leggen wat ze doen en in gesprek te gaan met het publiek.

Voor kunstenares Philippine Hoegen zal dat geen probleem zijn. In haar werk onderzoekt zij het fenomeen grens en stuitte daarbij op Amigo Boras, een cameranetwerk dat inmiddels is geïnstalleerd bij voormalige Nederlandse grensovergangen en dat, als het operationeel is, nauwkeurig registreert welke voertuigen de grens passeren. Momenteel wordt juridisch getoetst of het systeem kan functioneren binnen de Europese privacywetgeving. Wat vinden we ervan dat alle bewegingen over de grens worden gescand en opgeslagen? Met zulke vragen gaat Hoegen (Kitzbühel, 1970) op pad. Ooit waren grenzen herkenbaar door de aanwezigheid van slagbomen, gebouwen, douaniers. De nieuwe vorm van bewaking, zoals de camera’s van Amigo Boras, daarentegen is niet of nauwelijks zichtbaar. Er ontstaan nog meer vragen. Wie verzint zo’n systeem? Wie waakt over de data? Wie regelt de controle? Hoegen wandelde langs de grens en registreerde wat daarvan zichtbaar is. Zij zal nadrukkelijk in gesprek gaan met de bewoners. Van de Wiel: “Ze zoekt in het grote thema grens naar kleine verhalen.”

Heidi Linck is gefascineerd door leegstand. Zij stelt vragen over leegstaande gebouwen die ze tegenkomt, duikt in de historie en onderzoekt welke processen plaats hebben gevonden waardoor bijvoorbeeld historische panden in de binnenstad uiteindelijk hun functie en ziel verliezen. Het zoeken naar antwoorden is onderdeel van haar werk en kan zomaar eindigen in een debat met omwonenden of autoriteiten over verschillende belangen. In Hout-Blerick stuitte Linck op een grote vervallen kas. “De berkenbomen groeien er door het dak, braam en vlinderstruik tieren er welig. Het landschap rond Venlo wordt gedomineerd door kassen waar planten zorgvuldig gekweekt worden. Kijk naar de Floriade, het hele terrein is keurig aangelegd. En hier is het omgekeerde aan de gang in een kas, dat fascineert mij enorm.”

In Hout-Blerick vond Linck (Breda, 1978) sporen van menselijke bewoning, zoals meubels en afval. Later hoorde ze dat een zwerver er een poos heeft gewoond. “Ik stond door een gat naar binnen te kijken toen een buurvrouw me op de schouder tikte en vroeg naar mijn belangstelling voor de kas. En toen kwamen er verhalen los.”

Maar wat moet je ermee als kunstenaar? Linck: “Ik wil niet verzanden in een dorpssoap, maar wil me deze plek toe-eigenen als kunstenaar. Ik zal het adres van de kas gaan gebruiken voor brieven naar bewoners en betrokkenen. Misschien ga ik wel brieven schrijven naar bezoekers van de Floriade.” In wezen probeert ze de geschiedenis van een plek of gebouw, een kas in dit geval, boven water te krijgen. Hoe ze haar project handen en voeten gaat geven, weet ze nog niet precies. Misschien gaat ze er rondleidingen verzorgen, schrijft ze er een toneelscript over dat opgevoerd kan worden met als hoofdrolspelers: de projectontwikkelaar die formeel eigenaar is, de gemeente die niet wil meewerken aan sloop, de buren die schande spreken van de rotte plek, de zwerver die er onderdak vindt en het gecrashte vliegtuig dat in de bodem onder de kas moet liggen. “Ik heb nog nooit een script geschreven maar het is een mogelijkheid die ik open houd. Het zou best kunnen zijn dat ik het stuk alleen maar aankondig via de brieven die ik vanaf het adres van de kas schrijf.”

Dat kassen het Noord-Limburgse landschap domineren is helder, maar wat rekenen we eigenlijk nog tot landschap? Een vraag waar de Düsseldorfse kunstenaar Sebastian Freytag (1978) zich mee bezighoudt. Waar eindigt het landschap? Freytag is er zich van bewust dat we onze eigen omgeving of het landschap waar we zo vaak aan voorbij gaan, nauwelijks nog waarnemen. Hij probeert onze blik open te breken door urbane en landschappelijke structuren te abstraheren en deze op grote billboards neer te zetten in de omgeving. In 2010 plaatste hij bij Slot Ringenberg over de grens bij Arnhem acht van zulke borden bij de toegangswegen naar het kasteel. Vervolgens organiseerde hij een fietstocht voor plaatselijke bewoners om hen uitleg te geven over zijn werk en hen anders te laten kijken naar hun eigen omgeving.

Van de acht projecten in en rond Venlo en ander werk van de geselecteerde kunstenaars wordt aan het einde van de zomer een tentoonstelling ingericht in Van Bommel van Dam die een “caleidoscopisch beeld van de identiteit van het landschap in de Euregio Venlo” moet geven. Een boek en een symposium moeten Mapping the landscape uiteindelijk duiden en afronden.

Mapping The Landscape. Van 2 september tot en met 6 januari 2013 in Museum van Bommel van Dam. www.vanbommelvandam.nl
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/05/Mapping-Images-to-Words-2011.jpg

Deel dit: Deel dit!

De verzameldrift van het echtpaar Maarten en Reina van Bommel reikte ver. In de jaren vijftig en zestig kochten ze zo’n vijftig Japanse houtdrukken, inkttekeningen en scrolls. Geheel in lijn van de tijdsgeest, want tijdens de wederopbouw ontstond een oriëntatie op de wereldkunst uit Afrika, China, Japan. Wat het verzamelen betreft tenminste, kunstenaars zelf lieten zich al veel eerder inspireren door kunst uit andere werelddelen. Vincent van Gogh bijvoorbeeld benijdde Japanners om hun heldere manier van tekenen: “Hun werk is even gemakkelijk als ademhalen en zij maken een figuur in enkele trefzekere lijnen met hetzelfde gemak, alsof het even simpel is als het dichtknopen van je vest”, schreef hij in een van zijn vele brieven, nummer 686 om precies te zijn.

Maar ook impressionisten als Monet, post-impressionisten als Gauguin en modernen als Matisse en Picasso lieten zich graag beïnvloeden door de in hun ogen baanbrekende aanpak van de Japanse kunstenaars. Het klassieke perspectief, waarbij er één verdwijnpunt is, kennen ze niet. Planten of dieren staan geïsoleerd in een verder volledig leeg vlak. Er is geen diepte, er is geen lijn. De abstrahering en bijna kinderlijke vereenvoudiging zorgde juist voor positieve spanning in de compositie.

De kunstwerken uit de Japonica-collectie van Museum Van Bommel Van Dam hebben vrijwel allemaal de natuur als onderwerp. Prachtig gestileerde landschappen, close ups van dieren, gedetailleerde bloemtekeningen en enkele klassieke portretten. De in kunsthistorisch opzicht meest fascinerende stukken in deze hoogwaardige deelcollectie vormen twee tijdloze houtdrukken van Hokusai Katsushika. Zijn verbeelding van de Heilige Berg Fuji is met enige regelmaat te gast als bruikleen bij grote musea over de hele wereld. Hokusai sneed in hout een sober berglandschap. Een rode asymmetrische driehoek met op de top een bescheiden craquelé van sneeuw is het resultaat. Het veld blauwe stipjes aan de voet van de berg vormt een deken van pijnbomen. Diepte en volume zitten in de streepjes wolken aan de linker- en rechterzijde van de berg.

Een meesterwerk dat op zichzelf staat, maar toch ook weer niet. Bijzonder aan de verzameling Maarten en Reina van Van is behalve de omvang de kwaliteit. Niet alles werd een succes. Zo staat de roeier van Nardus van de Ven al jaren in het museumdepot – het was Van Bommels lievelingsschilderij. Maar de markt was geen drijfveer voor het echtpaar, Maarten en Reina kochten wat ze mooi vonden. Begeestering en smaak, zo simpel was het. De groten uit de Nederlandse avant garde, zoals Schoonhoven, Armando, Lucebert en Lataster, traden een voor een hun huis binnen totdat het te klein werd. Op enig moment omvatte hun verzameling 1100 kunstwerken. De uitdijende collectie en de daaruit voorkomende zoektocht naar onderdak resulteerde uiteindelijk in de schenking aan de gemeente Venlo en de bouw van het naar hun genoemde museum in 1969.

Evengoed als op Japanse kunst viel hun verzamelaarsoog op Mexicaans aardewerk of Afrikaanse beelden. Als smaak de leidraad niet was, dan wierp het echtpaar zich op als hoeder der kunsten. Maarten van Bommel was gek op tekeningen, maar kocht bijvoorbeeld toch Reliëf 85-3 van Jan Schoonhoven, mede-oprichter van de nulbeweging: monochroom, geometrisch, ritmisch. Hij had er niets mee, Maarten, maar ach, je moest die arme Schoonhoven, die kunst maakte naast zijn bestaan als postbeambte, toch wat extra brood op de plank bezorgen. Anno 2012 is deze Schoonhoven, net als de Rode Fuji van Hokusai Katsushiki , een van de topstukken uit de museumcollectie.

Japonica, van 6 mei tot en met 12 augustus in Museum Van Bommel Van Dam.
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/05/bergfuji.jpg

Deel dit: Deel dit!

Een imposante kastanjeboom torent hoog boven alles uit in de tuin van het Natuurhistorisch Museum. Wilhelmina van de Geijn vervoerde het jonge boompje ooit achter op haar fiets van een dokterspraktijk in Nuth naar de museumtuin in Maastricht. De praktijk was van dokter De Wever, grondlegger van het Natuurhistorisch Genootschap in Limburg, Van de Geijn was conservator in het pand aan het De Bosquetplein dat onderdak bood aan hun collecties.

Wie verzamelt, die blijft. Dokter De Wever legde tussen 1890 en 1943 een uitgebreide collectie planten uit heel Zuid-Limburg aan. Door de uitvoerige documentatie geldt deze als een van de belangrijkste streekherbaria uit Nederland. We zouden het bijna vergeten, maar het Natuurhistorisch Museum is meer dan alleen Bèr, de mosasaurus die in 1998 werd ontdekt in de groeves van de Sint-Pietersberg en sindsdien de beroemdste Maastrichtenaar is na André Rieu.

Van de Geijn, paleontoloog en gepromoveerd op de vondsten van haaientanden bij de aanleg van het Julianakanaal, volgde in 1939 rector Cremers op, de eerste voorzitter van het Genootschap sinds 1910 en directeur van het museum twee jaar later. Onder zijn leiding werden belangrijke collecties verworven, ook zijn eigen vermaarde insectenverzameling stond hij af. Van de Geijn loodste het museum vervolgens door de oorlogsjaren. Meermaals brachten Duitse militairen een bezoek om interessante verzamelingen en vondsten op te halen en in eigen land ‘veilig te stellen’. Zo heeft de beroemde mierenverzameling van Wasman een uitstapje naar Berlijn gemaakt, maar is weer terug in Maastricht.

De collectie is gericht op de flora en fauna van Zuid-Limburg en aangrenzende delen van België en Duitsland, die geologisch afwijken van de rest van Nederland. Vooral de indrukwekkende collectie fossielen uit het Krijt (71 tot 65 miljoen jaar geleden) en het wetenschappelijk belang ervan, stemt Naturalis, het Nederlands Centrum voor Biodiversiteit, in Leiden met regelmaat tot afgunst. “Wat je hier ziet, dat vind je nergens”, zegt Marian Baars, medewerker educatie van het museum. “Het oudste komt uit het Devoon tijdperk en dan hebben we het over zo’n 400 miljoen jaar geleden. Of Carboon waar veel van naar boven is gekomen in de tijd van de mijnen. Dit museum heeft veel te danken aan het gewroet in de bodem.”

Het pand aan het De Bosquetplein behoorde lange tijd toe aan de Grauwzusters, de ziekenverzorgsters uit Hasselt. Het oudste gedeelte, het huis van notaris Stas, dateert uit de eerste helft van de 17^e eeuw en is gebouwd in de stijl van de Maaslandse Renaissance. Een regionale architectuurstijl die gekenmerkt werd door muren met speklagen van baksteen en mergelblokken. Sinds 1912 heeft het Natuurhistorisch Museum er zijn intrek genomen. Binnen zijn de originele houten vloeren en plafonds met troggewelven nog terug te vinden. In het deel genaamd ‘bruine museum’ krijg je een idee hoe het museum vroeger geweest moet zijn: kasten vol opgezette dieren.

Het museum verandert mee met de tijd, zowel in de collectie als in de presentatie daarvan. De volgestouwde rariteitenkabinetten volstaan niet meer. Natuur en geschiedenis worden in verschillende periodes ingedeeld en met computeranimaties begrijpelijk gemaakt. “Mensen verzamelen nog steeds maar waar je vroeger vogels zo uit de lucht schoot, moet je tegenwoordig wachten tot ze vanzelf het loodje leggen. En door de opwarming van de aarde krijg je nieuwe planten- en dierensoorten.” Het is zoals op een van de tentoonstellingsmuren staat geschreven: ‘Alleen de verandering houdt stand.’
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/05/NHM1.jpg

Deel dit: Deel dit!

Een half miljoen boeken telt de Stadsbibliotheek in Centre Céramique. Door de digitalisering zullen dat er in de toekomst allicht minder worden. Veel zorgen daarover maakt historicus Emile Ramakers zich niet. “Een e-reader is leuk, maar de batterij van een boek raakt nooit leeg.”

“Al die laptops die je hier ziet staan…!” Emile Ramakers schudt zijn hoofd. “En die studenten laten ze onbeheerd achter.” Ramakers is als historicus en vakspecialist Limburg verbonden aan de stadsbieb in Centre Céramique. Het is druk in het ‘informatie- en communicatiecentrum’ van architect Jo Coenen, tussen nagenoeg elke boekenkast flikkert wel een beeldscherm. Bibliotheken verworden steeds meer multimediale centra, waar het allang niet meer alleen om lezen gaat. Wie niet meegaat in deze tendens, kan zijn deuren sluiten.

Op 31 juli 1662 besloot het stadsbestuur van Maastricht een bibliotheek te stichten “voor de meeste luyster ende aansien van de Stadt ende ten besten en tot bevordering van de studien in allerhande faculteiten”. Met het geld dat de magistraatsleden kregen om kaarsen te kopen, werd de bibliotheek betaald, die zijn eerste zetel vond in het door Pieter Post ontworpen stadhuis. De timmerman had vervolgens twee jaar de tijd om kasten in elkaar te zetten, want open ging de bieb pas in 1664.

Maastricht werd toentertijd bestuurd door de katholieke prins-bisschop van Luik en de protestantse Staten-Generaal. De invloed van deze tweeherigheid is terug te zien in de collectie. Geloof speelde wel degelijk een rol bij de collectievorming, maar de inbreng van zowel katholieken als protestanten voorkwam dat boeken van een de collectie konden domineren. Ook haalden ze elkaars lijsten met ‘verboden boeken’ overhoop. “Logisch, want als de katholieken het niets vinden, moeten wij toch eens kijken wat dat inhoudt, moeten de protestanten gedacht hebben.”

Omdat Limburg geen universiteit had, fungeerde de stadsbieb lang als het voornaamste centrum van het intellectuele leven in Maastricht, totdat in de jaren zeventig van de vorige eeuw deze rol werd overgenomen door de Universiteit Maastricht. Daarna ging de stadsbieb zich meer op het algemene publiek richten.

De rode draad door de collectie is Limburgse geschiedenis en erfgoed. In de eerste catalogus, uit 1753, werden 2650 werken in 3500 banden genoemd. Schenkingen van privépersonen of aankopen uit het nalatenschap van befaamde Maastrichtse intellectuelen hebben bijgedragen aan de forse groei van de collectie. Zoals elke culturele instelling had de stadsbieb in de 17^e eeuw te lijden onder oorlogen en daarna de Franse bezetting.

De verliezen werden deels gecompenseerd door de sluiting van verschillende kloosters in 1796. De boeken uit de kloosterbibliotheken werden geveild maar niet voordat iedereen zijn slag had geslagen. De Franse regering voorop, die ervoor zorgde dat ze de beste exemplaren als eerste kon bemachtigen. “Grote kans dat een paar boeken nu ergens in een Parijse bibliotheek staan. Maar voordat ik een stempeltje van ons vind in een van die boeken, ben ik dertig jaar verder”, zegt Ramakers.

Een recente grote aankoop is die van de omvangrijke bibliotheek van het Beyart-klooster dat in 1973 zijn deuren sloot. Vandaag telt de stadsbieb een half miljoen boeken.

Ondanks alle computers in de bieb maakt Ramakers zich geen seconde druk om de toekomst van het boek. “Persoonlijke anekdotes, dat is wat papieren boeken zo uniek maakt. Door namen, data en aantekeningen kun je soms de geschiedenis van een boek en zijn eigenaar traceren. Dat soort dingen kun je niet digitaliseren. Een e-reader is leuk om mee op vakantie te nemen, maar de batterij van een boek raakt nooit leeg.”
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL

Deel dit: Deel dit!

Naast een Stadsbibliotheek kende Maastricht vlak na de Tweede Wereldoorlog zo’n vijftien kleine lees- en winkelbibliotheken. De autoriteiten maakten zich grote zorgen over de “prikkel- en sensatieliteratuur” die daar werd uitgeleend. Een gemeentelijke commissie boog zich over het vraagstuk. “De oude en ongeordende toestand kan men niet handhaven, zonder het bewustzijn mede verantwoordelijk te zijn voor de geestelijke verwording van een deel van ons volk, en wel juist dat deel, dat het meest behoefte heeft aan een juiste en maatschappelijk verantwoorde lectuurvoorziening: de arbeiders.”

Een aantal gemeenten kwam inderdaad met verordeningen om de winkelbibliotheken in de greep te houden. Ook de ministers van Binnenlandse Zaken en Onderwijs kwamen met een wetsontwerp. De ingrepen lagen echter moeilijk vanwege de mogelijke strijdigheid met artikel 7 van de Grondwet (vrijheid van drukpers).

Van een echte wet kwam het nooit. Het ‘probleem’ van de winkelbibliotheken loste zichzelf op. In de jaren vijftig en zestig kregen de openbare bibliotheken steeds meer armslag en faciliteiten, terwijl de veranderende tijdgeest ook een soepeler omgang met controversiële titels toestond.

De jaren van het Rijke Roomsche Leven, die toen ten einde liepen, zorgden op literair gebied voor nogal wat geestelijke armoede. De katholieke kerk was als de dood voor het geschreven woord. Wat ook maar riekte naar geloofstwijfel of zedenverwildering kwam op de Index, de verboden lijst, te staan. Speciale bureaus adviseerden over titels en rangschikten ze in categorieën: verboden lectuur, streng voorbehouden lectuur, voorbehouden lectuur, lectuur voor volwassenen alleen, lectuur ook voor de rijpere jeugd bruikbaar, lectuur voor allen. “Om toch maar vooral blijk te geven van hun ijver zetten functionarissen zelfs niet bestaande titels op de lijsten”, lacht tentoonstellingssamensteller John Kampstra.

Als de expositie Verboden boeken (te zien tot 28 oktober) één ding laat zien, is het hoe divers het scala aan door overheden en kerken verboden boeken in de loop der tijd is geweest. Tal van schrijvers schreven al te vrijpostig over seks. Goethes Die Leiden des Jungen Werhers (1774) zette aan tot zelfmoord. Mark Twains Huckleberry Finn (1884) schilderde in negentiende-eeuwse ogen de zwarte als al te gelijkwaardig aan de blanke af om een eeuw later weer te worden afgedaan als racistisch. Anne Frank schreef te openlijk over menstrueren. Harry Potter deed duivelse dingen.

Lokaal gebonden was het verbod van Theodoor Weustenraads De percessie vaan Sjerpenheuvel (1831). Het boek was antiklerikaal, scabreus én dreef de spot met plaatselijke eigenaardigheden.

In vroeger eeuwen kende Maastricht overigens een relatief liberaal boekenklimaat. De in 1662 gestichte Stadsbibliotheek beschikte al snel over een uitgebreide collectie. Ook omstreden titels kregen daarin een plaats. Dat had ook te maken met de tweeherigheid van Maastricht. De stad viel onder de katholieke prins-bisschop van Luik en de protestantse Staten-Generaal.

Bovendien liep niet iedereen even trouw aan de leiband van het gezag. Een van de bijzonderste boeken op de tentoonstelling in Centre Céramique is een exemplaar van Copernicus’ De revolutionibus orbium coelestium. De Duitse Pool schreef daarin dat de aarde om de zon draait en niet andersom. De uitgever voegde er nog voorzichtigheidshalve aan toe dat het slechts om een wiskundig model ging. Toch werd het boek door het Vaticaan in de ban gedaan. Het maakt de herkomst van de Copernicus uit de collectie van de Stadsbibliotheek des te opmerkelijker: die was ooit van Petrus Blanckenbiell, een kanunnik uit het Sint-Servaaskapittel. Emile Ramakers, historicus in dienst van het Centre Céramique: “Juist in bibliotheken van Dominicanen en Jezuïeten waren volop verboden boeken te vinden. Die ordes moesten verderfelijke ideeën weerleggen. Maar daarvoor moesten ze de betogen van de tegenstander natuurlijk wel kennen.”

Ook te zien op de tentoonstelling: een aantal delen van de in 1751 begonnen Encyclopédie, samengesteld onder leiding van D’Alembert en Diderot. De opzet verschilde van veel soortgelijke boeken. Onderwerpen waren niet ondergebracht in thematische hoofdstukken, maar werden gepresenteerd als afzonderlijke lemma’s, in alfabetische volgorde. Veel van de schrijvers die bijdroegen verkenden de grenzen van het denken en het toegestane. Hoewel de censuur meekeek, gingen ingesloten gewoontes op de kop: religieuze onderwerpen werden met een zekere ironie beschreven, biografische lemma’s ontbraken. De redactie vond de gewone man maar vooral ook de rede, de wetenschap belangrijker dan deze geschiedenissen over wereldlijke en kerkelijke heersers.

De Stadsbibliotheek kocht haar Encyclopédie bij Dufour & Roux, twee Fransen die in Maastricht naam maakten als drukker en handelaar. In het betrekkelijk liberale Nederland kon in de achttiende eeuw meer uitgegeven worden dan elders. Buitenlandse auteurs en vrijdenkers maakten daar gretig gebruik van. Justitie werd zorgvuldig om de tuin geleid met fantasienamen en valse adressen. Abbé Raynal, een vroege criticaster van slavernij en kolonialisme, bezocht Maastricht een aantal malen en liet een aantal van zijn geschriften drukken door Dufour & Roux, maar de titelpagina’s vermeldden Amsterdam als plaats van uitgave.

Op tal van plekken in de wereld waren binnen instellingen plekken te vinden waar de meest omstreden boeken werden bewaard. De nationale bibliotheek van Franrijk in Parijs wijdde een paar jaar geleden een expositie aan al het gedrukte wat achter slot grendel lag in l’enfer (de hel). In Maastricht heeft zo’n speciaal gedeelte van de Stadsbibliotheek –voor zover bekend– nooit bestaan. Van verboden boeken is de laatste decennia ook geen sprake meer. Met één uitzondering. Ramakers: “Op de kaft van Adolf Hitlers Mijn kamp zit nog steeds een rode stip. Een teken dat het boek niet uitgeleend mag worden.”

Verboden boeken. Jubileumexpositie bij 375 jaar Stadsbibliotheek Maastricht. Van 25 maart t/m 28 oktober in Centre Céramique Maastricht. www.centreceramique.nl
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/05/Zonnestelsel-volgens-Copernicus.jpg

Deel dit: Deel dit!

Vol verwondering kijken een Duits meisje van een jaar of zes en haar kleine broertje naar de collectie opgezette vogels: de torenvalk, de buizerd, de bonte specht. Hun vader vraagt of ze weten dat deze opgezette dieren vroeger echt hebben geleefd. Het meisje draait zich om en zegt, licht geërgerd: “Maar natuurlijk!”

Andreas Weber (1962) en zijn vrouw Regina (1979) hebben hun kinderen Maria en Peter een middag meegenomen naar het Natuurhistorisch Museum. Het gezin uit Aken zocht aanvankelijk naar een soortgelijk museum in Duitsland, maar kwam erachter dat het museum in Keulen voorlopig dicht is. Via internet kwamen ze in Maastricht terecht.

“Dit museum is ideaal voor gezinnen: het is niet te groot, maar ze hebben wel een enorme, rijke collectie. De kinderen steken er enorm veel van op en het is ook voor ons als ouders heel informatief,” zegt Weber. Hij vindt het vooral belangrijk dat zijn kinderen inzien hoe kort de mensheid nog maar bestaat, in vergelijking met de leeftijd van de aarde. “De interactieve wereldbol, waarin je door te draaien en te schuiven precies kunt zien hoe de aarde er in verschillende tijdperken uitzag, geeft dat perfect weer.”

Hoe interessant ook, de kinderen hebben vooral oog voor de mosasaurus, de trekpleister van het Natuurhistorisch Museum. Na een aantal vogels te hebben gespot, gaan ze als een speer naar beneden, waar het gigantische zeedier uit het Krijt staat tentoongesteld.

Even verderop staat een wat oudere man te turen door vitrines met vossen, otters en wezels. Hij is alleen. “Mijn vrouw heeft toch minder interesse in dit soort dingen,” vertelt Gerard Jansen (63) uit het Noord-Brabantse Boekel. Sinds hij met vervroegd pensioen is, trakteert de oud-leraar economie zichzelf bijna elke week op een uitstapje. “Dit museum is behoorlijk indrukwekkend. Ze hebben hier zoveel verschillende soorten dieren en planten. En hoewel ik er niet heel veel kennis van heb, vind ik ook de geologische voorwerpen erg interessant. En natuurlijk was ik van tevoren ook wel erg benieuwd naar de mosasaurus. Ik heb gehoord dat de Fransen het origineel hebben. Nou ja, het is in elk geval een enorm, imposant dier,” zegt Jansen.

Buiten, in de rustieke museumtuin, zit een jonge vrouw aan een tafel. Op de achtergrond klinkt een kakofonie van geluid. Violen, gezang, piano’s en fluiten, ongeordende geluiden van inspelende conservatoriumstudenten aan de overkant van de Jeker. Paulina Kind, een 22-jarige Zwitserse studente op bezoek bij vrienden, belandde tijdens een wandeling door de stad bij toeval in het museum. “Het museum ligt een beetje verscholen, maar dat maakt het juist charmant. Het zou gek zijn als hier buiten in de tuin een Grand Café zou zitten.”
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/05/ZL-NH-Museum-Press-IMG_0947.jpg

Deel dit: Deel dit!

In een hoek op de derde verdieping zit een jonge vrouw verdiept in haar studieboeken. Oordoppen in om zich af te sluiten van haar omgeving. Laura Croze is een 21-jarige Française, ze studeert rechten in Maastricht. Tijdens stressvolle periodes, als er tentamens aankomen dus, zit ze soms drie keer per week in Centre Céramique. “Als het kan elke keer op een andere plek, op een andere verdieping. Voor de afwisseling,” zegt Croze.

Ze geniet van de melange aan mensen die ze voorbij ziet komen tijdens zo’n dag studeren. De bibliotheek in Centre Céramique wint het qua studieplek zowel van haar eigen huis als van de universiteitsbibliotheek, waar volgens haar te veel stress is. “Ter afleiding neem ik af en toe pauze in het parkje aan de Maas of bezoek ik een tentoonstelling,” aldus Croze. Maar genoeg gepraat, ze moet verder, en duikt weer in de boeken.

Op de afdeling studieboeken loopt een vrouw met een met boeken gevuld Albert Heijn-mandje. Wat brengt haar in het Centre Céramique? “Boeken lenen en terugbrengen, meer niet,” vertelt Annelies Verlinden (58). Ze is geïnteresseerd in boeken over stervensbegeleiding en spiritual coaching. Verlinden werkt in de ouderenzorg en doet er een opleiding natuurgeneeskunde naast.

Elke drie weken rijdt ze van haar woonplaats Grathem in Midden-Limburg naar Maastricht om boeken te lenen. “Vroeger woonde ik in Gulpen, maar ondanks de verhuizing ga ik nog steeds het liefst naar de bieb in Maastricht.” Verlinden lijkt iemand die op haar rust is gesteld, is het Centre Céramique niet te druk, met een koffiehoek, leestafels en tentoonstellingen? “Integendeel, ik heb geen last van het ruime aanbod.” Een enkele keer drinkt ze wat bij het koffietentje op de eerste verdieping, “maar alleen als ik erge dorst heb.”

In het souterrain van Centre Céramique, waar onder meer de dvd’s en kinderboeken staan, zit Noreen de Justo te lezen aan een tafel. Met een half oog houdt ze haar ronddwalende dochter Toni in de gaten. De Justo is een 37-jarige Filippijnse die acht maanden geleden haar baan als onderwijzeres opgaf om in Maastricht te gaan wonen. Haar partner, geboren in Landgraaf, is psycholoog bij de Mondriaan-kliniek in Heerlen.

“De bibliotheek is erg belangrijk, ze helpt me bij het integreren,” zegt De Justo. Haar grootste strijd is het onder de knie krijgen van de Nederlandse taal. Ze volgt een – verplichte – inburgeringcursus en loopt stage bij de basisschool van haar dochter, waar ze klassenassistent is.

Normaal leest Noreen vooral Engelstalige boeken, van Robert Ludlum en John Grisham bijvoorbeeld, maar die zijn nu verboden terrein: ze staat zichzelf alleen nog boeken over Nederlandse grammatica toe. Af en toe gooit ze er een Nederlands woord tussendoor: ‘samenwonen’, ‘basisschool’, of ‘inburgeringcursus’, maar vooralsnog is Engels de voertaal. Thuis probeert ze zoveel mogelijk Nederlandstalige tv-programma’s zoals Klokhuis en Jeugdjournaal te kijken, “until I get hoofdpijn.”
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL

Deel dit: Deel dit!

Ik heb een glazen bol en als ik daarin kijk word ik blij, heel blij. Ik kan daarin namelijk het jaar 2018 zien. Dan is Maastricht Culturele Hoofdstad van Europa en staan stad en regio in volle culturele bloei. De jubilerende culturele instellingen van 2012, de Stadsbibliotheek en het Natuurhistorisch Museum, hebben een metamorfose ondergaan, een nieuwe identiteit gekregen en een nieuw imago verworven.

De bibliotheek is onderdeel van een bruisend cultureel huis aan de oostzijde van de Maas, waar informatie, kennis en cultuur bij elkaar komen. Centre Céramique is daarbij nog steeds een cultureel icoon in de stad, maar dynamischer, veelzijdiger en verrassender dan aan het begin van het millennium. Het verschil tussen werk en vrije tijd is grotendeels verdwenen en cultuur is een wezenlijk onderdeel van ons dagelijks leven. Zakelijke ontmoetingen worden in CC geïnspireerd door culturele confrontaties en verdieping op een aangename plek. Samen met kunstencentrum Kumulus voorziet de bibliotheek in vele culturele behoeftes.

Het Natuurhistorisch Museum neemt op dat moment zijn intrek in de ENCI-groeve, waarbij de relatie tussen binnen en buiten verdwijnt en de ‘genius loci’ wordt vertaald in belevenissen, waardoor mensen meer gevoel krijgen voor het ontstaan van de wereld van vroeger, nu en die van de toekomst. En zo ook meer respect voor hun omgeving.

Als we die droom willen verwezenlijken, is er nog veel te doen. Maar een begin is gemaakt en ik ben er bijna zeker van dat dit visioen uit zal komen.

ERIC WETZELS

directeur CC en Natuurhistorisch Museum Maastricht
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL

Deel dit: Deel dit!

Dat waren nog eens tijden. Je bent apotheker. In de weekends breek je wat mergel los op de Pietersberg. In de avonduren maak je de fossielen eruit vrij, je publiceert een paar wetenschappelijke artikelen en voert en passant een correspondentie met Charles Darwin. Na je dood wordt er een plein naar je genoemd.

Zo werkt de wetenschap niet meer. De onderzoeker van vandaag focust op kennisspeerpunten, investeert in maatschappelijk partnerschap en wordt afgerekend op zijn citatie-index. Een straat of een brug met je naam zit er alleen nog in voor, pak weg, Jan Schaefer of Herman Brood.

Joseph de Bosquet (1814-1880) – de apotheker over wie we het hebben – en de twee andere negentiende-eeuwse paleontologen aan wie het Natuurhistorisch Museum in Maastricht deze zomer een tentoonstelling wijdt, waren naar de huidige maatstaven amateurs. Ze hadden geen academische opleiding gevolgd en deden hun wetenschappelijke onderzoek naast hun gewone werk. Casimir Ubaghs (1829-1894) was vertegenwoordiger en later firmant van het farmaceutische bedrijf Hahmes. Johannes Theodorus Binckhorst (1810-1876) werd na een korte militaire carrière burgemeester van Meerssen. Het weerhield de drie liefhebbers er niet van uitgebreide fossielencollecties aan te leggen, tientallen artikelen te publiceren en contacten te onderhouden in een wetenschappelijk netwerk dat heel Europa omspande – al schijnen er wel klachten te zijn geweest over de betrokkenheid van de burgemeester bij zijn gemeente. En toch is er in Meerssen een Burgemeester Binckhorststraat.

In de omgeving van Maastricht werd al in de achttiende naarstig gespeurd naar fossielen van schelpen, schildpadden en kreeftjes. Hoe die dingen daar waren gekomen? De voorgangers van De Bosquet, Binckhorst en Ubaghs hadden geen idee. De algemeen aanvaarde theorie was dat de zondvloed ze naar het Limburgse mergelland had gespoeld. Dat moeten ze ook gedacht hebben toen in 1764 in de Pietersberg de kop van een groot beest werd gevonden, gevolgd door een tweede in 1770-1774. Men hield het aanvankelijk voor een krokodil. Pas na jaren werd duidelijk dat het de overblijfselen moesten zijn van een uitgestorven diersoort – een in die tijd geheel nieuw concept. Het beest werd mosasaurus gedoopt.

De Bosquet, Binckhorst en Ubaghs waren dus zeker niet de eerste fossielenverzamelaars in het Maastrichtse. Ze waren wel de eersten die hun collectie gebruikten als basis voor serieus wetenschappelijk werk.

VAN DE DRIE heren is Joseph de Bosquet de meest tot de verbeelding sprekende, al was het maar vanwege zijn briefwisseling met Charles Darwin. Darwin zelf had theologie gestudeerd en zich grotendeels op eigen gelegenheid in de biologie en de paleontologie verdiept. In feite was hij net zo’n amateur als zijn Maastrichtse tijdgenoten, alleen had hij dankzij het familiekapitaal meer mogelijkheden om van zijn passie zijn levenswerk te maken. Darwin en De Bosquet deelden een diepgaande belangstelling voor zeepokken en andere kreeftachtigen. In 1856 stuurt Bosquet een tekening van een fossiele zeepok uit de Krijtperiode aan Darwin. Darwin is ‘verbaasd & verrukt’, zoals hij terugschrijft. De vondst vormt een ontbrekende schakel in Darwins ideeën over de geleidelijke ontwikkeling van soorten. In On the Origin of Species, de bijbel van de evolutietheorie die in 1859 verschijnt, bedankt Darwin zijn ‘bekwame’ collega uitdrukkelijk. De bewaard gebleven brieven maken zonneklaar dat de twee elkaar waardeerden als vakbroeders. Als wederzijds eerbewijs noemden ze nieuw ontdekte soorten naar elkaar. Zo is Chthalamus darwini het zeepokje waar Darwin zo blij mee was. Klein detail: De Bosquet kwam er een paar jaar later zelf achter dat de soort helemaal niet uitgestorven was, maar nog algemeen voorkwam in de Noordzee en de Middellandse Zee. Het vermeende fossiel was waarschijnlijk via het afval van een mossel- of oestermaaltijd in zijn onderzoeksmateriaal terechtgekomen. Darwin heeft er waarschijnlijk nooit van geweten en aan zijn theorie deed het inmiddels weinig meer af.

De Bosquet maar ook Ubaghs en Binckhorst stonden in internationale vakkringen in aanzien. In Maastricht en omstreken waren ze waarschijnlijk vooral bekend als apotheker, zakenman en burgemeester – die er vanwege zijn liefhebberij een beetje de kantjes vanaf liep. Na hun dood werd er dan ook geen enkele poging gedaan hun collecties voor de stad te bewaren. Ook in die zin functioneerden de drie als amateurs: er waren dan wel geen kennisspeerpunten, maatschappelijke partnerschappen en citatie-indexen, maar er waren ook geen instellingen om een ontluikend vakgebied in stand te houden. De fossielen van De Bosquet kwamen terecht in het Natuurhistorisch Museum in Brussel, die van Binckhorst in Berlijn. De verzameling van Ubaghs werd in delen verkocht en raakte verspreid over geheel Europa.

Niet heel lang daarna kreeg men daar spijt van. In 1910 werd het Natuurhistorisch Genootschap in Limburg opgericht. Twee jaar later opende het de poorten van het Natuurhistorisch Museum in Maastricht – dat van voren af aan moest beginnen met verzamelen. Het is dan ook mooi dat een deel van de collecties van de drie Maastrichtse pioniers van de paleontologie ter gelegenheid van het eeuwfeest van het museum deze zomer weer in Maastricht te zien is. Aan het De Bosquetplein dus.

Terug van weggeweest – verdwenen collecties even thuis. Van 1 juli tot 4 november 2012 in het Natuurhistorisch Museum Maastricht. www.nhmmaastricht.nl
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/05/Carl_Spitzweg-De-geoloog-ca.-1860-e1335937970944.jpg

Deel dit: Deel dit!

Vastberaden veegt Carin Klompen, hoofd van de 350 jaar oude Maastrichtse Stadsbibliotheek, de stelling van tafel dat Nederland ten onder gaat aan ontlezing. “Nederland leest niet minder, Nederland leest anders. En het is aan de bibliotheek om met die veranderingen om te gaan. We moeten het beeld loslaten dat een bibliotheek een saai gebouw is met stoffige boeken.”

Klompen geeft leiding aan drie Maastrichtse bibliotheekvestigingen, die vallen onder Centre Céramique. “Ons gebouw biedt veel meer dan alleen maar boeken: je kunt er cd’s en dvd’s beluisteren, bekijken en lenen, koffie drinken, tentoonstellingen bezoeken, ga zo maar door.”

De meeste bibliotheken in Nederland hebben te maken met bezuinigingen en dalende ledenaantallen. Zo ook Maastricht, al was er vorig jaar sprake van een stijging van drie procent naar 27.055. Een van de mogelijke oplossingen om de negatieve trends te stoppen, is de digitalisering van het boek, aldus Klompen. Het e-book heeft de toekomst. “Jongeren lezen steeds meer digitaal kranten en boeken, dat is een feit.” Daarom vindt ze dat er een uitgebreide digitale catalogus moet komen, waarmee mensen bibliotheekboeken op hun e-reader kunnen lezen. Probleem is echter dat de uitgevers niet meewerken. “Ze vrezen dat mensen boeken massaal gaan kopiëren en illegaal downloaden, zoals ook met muziek gebeurt.”

Inmiddels onderhandelt het ministerie van Onderwijs met de uitgevers om uit de impasse te komen. “Het is geen onwil van onze kant, maar uitgeverijen moeten over die copyright-angst zien heen te komen”, aldus Klompen (1962, Roermond). Bij de bibliotheek in Maastricht kunnen leden een e-reader lenen, waarop een selectie van boeken geïnstalleerd is. “Maar zolang de uitgevers niet overtuigd zijn, blijft het een lastig verhaal,” aldus Klompen.

Haar pleidooi voor het digitale boek moet er toe leiden dat een aanzienlijk deel van de collectie (alleen al in het magazijn van het Centre Céramique staan 500.000 boeken) wordt afgestoten. Vooral veel informatieve boeken kunnen wat haar betreft weg of moeten worden opgeslagen, bijvoorbeeld in een loods aan de Beatrixhaven. “Niet alles hoeft in dit dure gebouw te staan.”

Maar: handen af van de Limburgse en andere waardevolle collecties, waarschuwt Klompen. “Boeken over onze provincie moeten gewoon als papieren versie blijven bestaan, net als klassiekers en zeldzame exemplaren.”

Het is een ‘én-én-verhaal’, meent Klompen. Én papier én digitaal. Een bieb moet wat haar betreft maatwerk leveren. In wijken met veel ouderen komen bij buurtcentra collecties die zijn gericht op de oudere lezer. Bij scholen leert de bibliotheek leerlingen, leerkrachten en ouders omgaan met de valkuilen van sociale media. “We spelen steeds meer in op de vraag van de gebruiker”, aldus Klompen.

Jongeren en mensen met een schrijf- en leesachterstand vormen twee belangrijke doelgroepen voor Klompen, sinds 2009 werkzaam bij Centre Céramique. “We willen meer diensten gaan verlenen via consultatiebureaus en kinderdagverblijven. Kinderen blijken veel leergieriger als ze van jongs af aan in aanraking komen met boeken.”

Veertien procent van de volwassenen in Limburg heeft lees- en schrijfproblemen. Daarom moet er een bibliotheekcollectie komen op het ROC, waar allochtonen taalcursussen volgen. “We moeten als bibliotheek middenin de samenleving staan. Als mensen niet naar ons komen, dan moeten wij maar naar hen toe.”

“Lees een boek”, luidt Klompens motto. “Niet lezen getuigt van geestelijke armoede. Je moet blijven werken aan je verbeelding. Veel mensen hebben het druk en zetten liever de tv aan dan dat ze een boek in de hand nemen. Dat vind ik armoedig. Een boek lezen prikkelt en daardoor functioneer je ook weer beter.” Klompen gelooft niet dat het boek ten dode is opgeschreven. “De vorm verandert misschien, van papier naar digitaal, maar verdwijnen, nooit.”
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/05/Carin-Klompen-4-e1335937761233.jpg

Deel dit: Deel dit!

In het mooie en rustige Jekerkwartier in Maastricht ligt het Natuurhistorisch Museum een beetje verscholen achter de stadse drukte. In het gebouw aan het De Bosquetplein staat zo ongeveer de gehele (natuur)geschiedenis van Maastricht en omstreken tentoongesteld: van mosasaurus tot Romeinse nederzettingen, van reuzenschildpad tot lynx. Een prachtig museum op een prachtige locatie, maar Corrien Derksen, hoofd Collecties en Presentaties, wil meer bezoekers en meer bekendheid.

“Vernieuwing, daar draait het om,” aldus Derksen (1959, Wijk bij Duurstede). Sommige ruimtes in het voormalige grauwzustersklooster zijn nog volledig in jaren zeventig stijl. Charmant, maar niet meer van deze tijd, oordeelt Derksen. “We moeten kijken naar onze concurrentiepositie en dan concludeer ik: we moeten mee.” Zo heeft het museum plannen om het auditorium en expositieruimtes te vernieuwen. Ook moet er een ruimte komen waarin een beverburcht wordt nagebouwd en organiseert het museum eind dit jaar CSI Mosasaurus, een tentoonstelling waarin de modernste technieken van onderzoek worden uitgelegd.

De jeugd heeft de toekomst, ook bij het Natuurhistorisch Museum. “We doen mee aan Museumjeugduniversiteit voor kinderen tot twaalf jaar oud. Deelnemers krijgen elke maand een college over bijvoorbeeld fossielen, biologie en archeologie,” vertelt Derksen. Ook organiseert het museum insectenspeurtochten en kunnen kinderen een bijenhotel bouwen tijdens de schoolvakanties.

Extra activiteiten, maar zonder extra geld. Alles moet binnen het bestaande budget, dus houdt het NHM de catering sober. Koffie en versnaperingen uit de automaat, daar blijft het bij. Derksen: “We moeten keuzes maken.”

De gemeente Maastricht ontziet het museum in haar bezuinigingen, het budget voor 2012 bedraagt 780.000 euro. Derksen is dankbaar, het was pure noodzaak: “Bezuinigen zou funest zijn.” Met de fusie in 2006 met Centre Céramique werd het voortbestaan veilig gesteld. Toch zijn er zorgen over bezoekersaantallen: in 2011 was er een daling van 30.000 naar 25.000, het aantal schoolgroepen liep met een derde terug. Derksen overweegt een eerder doorgevoerde prijsverhoging terug te draaien.

Wordt dat niet lastig, aangezien nogal wat musea te maken hebben met een terugloop? “Misschien, maar ik vind dat we er alles aan moeten doen om juist in ons jubileumjaar er eens fors aan te trekken.” Een belangrijk punt in de vernieuwing is samenwerking met andere organisaties in de regio. “We moeten activiteiten combineren, handig omgaan met ruimtes. Mogelijk zijn collecties van de gemeente Maastricht en het Regionaal Historisch Centrum Limburg onder te brengen in een gezamenlijk depot.”

Ook wil Derksen de regionale bekendheid vergroten, onder meer mee te doen met Zicht op Maastricht, de culturele biografie van de stad. “Het gekke is: het Natuurhistorisch Museum heeft wereldwijd een goede naam. We staan hoog aangeschreven bij Japan, de Verenigde Staten, Angola, noem maar op. Maar de Maastrichtenaar kent ons niet goed genoeg. Ik hoor vaak van mensen in de stad dat ze er nog nooit zijn geweest.”

Derksen voelt de verplichting om juist ook de Maastrichtenaar binnen te halen: “We worden betaald door de stad, dus we moeten de kennis die we in huis hebben, teruggeven aan de mensen.” Het museum is volgens haar de ‘missing link’ tussen de historie van de stad en de historie van de aarde. “Een Maastrichtenaar komt hier evenzeer aan zijn trekken als een geoloog uit Dallas die speciaal naar hier komt om zijn laatste vondst te onderzoeken.”

Derksen ziet ook groeimogelijkheden in de kandidatuur van Maastricht Culturele Hoofdstad 2018, een andere mogelijke ‘goudmijn’ is de ENCI-groeve, waar het museum rondleidingen wil gaan verzorgen. Wie dat gaat betalen? Derksen: “Het begint met een droom. Het is nu nog te vroeg om over geld te beginnen. Voor Centre Céramique was de financiering indertijd ook lastig. Toch is het er gekomen.”
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/05/Corrien-Derksen-9.jpg

Deel dit: Deel dit!

Persoonlijk koester ik de onbewezen – want nooit onderzochte – stelling dat nogal wat van de moderne generatie krakers rijkeluiskinderen zijn die van hun ouders hebben opgestoken dat je vooral rijk wordt door geen geld uit te geven. Daar moet je jong mee beginnen, bijvoorbeeld door als jong studentje te weigeren huur of hypotheek te betalen, zoals wij, burgerlijke onnozelaars, plegen te doen. Tussen die slimmeriken zitten verder nog wat verdwaalde kunstenaarstypes, zoals de capuchonkraker die vorige maand in de Cultuurbrouwerij in Heerlen een poging deed het ongelijk van Huub Smeets publiekelijk aan te tonen. Zelden zo’n wartaal gehoord.

Los van mijn vooroordeel over krakers hoop ik van harte dat hij en zijn collega’s, met of zonder creatieve output, nog lang in Landbouwbelang blijven zitten. In elk geval tot 2018. Landbouwbelang is een van de weinige echte vrijplaatsen in Maastricht, en daarnaast een gebouw dat samen met de loswallen en de binnenkort vrijkomende Sappi-fabrieken een onmisbaar onderdeel vormt van de noordelijke Maasoever. Het zou een gotspe zijn om deze post-industriële tegenhanger van het burgerlijke sjiek-en-sjoen-Maastricht te offeren voor alweer een prestigieus hotel, een anonieme woontoren of een cultureel pronkgebouw – vermoedelijk de wensdroom van Huub Smeets voor 2018. Soms is het goed leegstand te koesteren, in afwachting van een nog in de toekomst verscholen bestemming. Zoals NDSM in Amsterdam of, dichter bij huis, C-mine in Genk. Een omgekeerde les valt te trekken in Heerlen, waar ze zich de haren uit het hoofd trekken dat ze daar eind vorige eeuw de oude mijngebouwen rücksichtslos hebben gesloopt.

Dat het verleden meer toekomst in zich draagt dan we vaak vermoeden, lijkt – achteraf, altijd achteraf – de rode draad in deze mei-editie van Zuiderlucht. Zo beschrijft An Oalerts hoe zich tijdens haar eerste communie openbaarde dat ze later haar schrijfwerk op een echte Van Severen zou doen. Emile Hollman onderzoekt de toekomst van de platenwinkel; terwijl er bijna jaarlijks nieuwe geluidsdragers bijkomen, beleeft de aloude vinylplaat een revival. Duncan Liefferink beschrijft zijn favoriete kunstenaar, de tijdloze Per Kirkeby, terwijl Ronald Rovers constateert dat de road movie weer terug is, zonder ooit echt weg te zijn geweest. Is immers niet in elke film iemand onderweg naar een ongewisse toekomst?

Zelfs de mode uit het Derde Rijk is nog steeds hip. We kennen de populariteit in bepaalde kringen van SS-gadgets, wat we niet wisten is dat de Duitse vrouwenmode tot in 1941, vlak voor de Wannsee Conferentie en de aanval op Stalingrad, hipper was dan ooit. Mode als escapisme? Paul van der Steen ten slotte brengt interessante parallellen naar boven over grensarbeid en gastarbeiders, vroeger en nu. Inclusief leeglopende dorpen en verplichte taalles. Dat er elke twintig, dertig jaar weer ergens een Nieuwe Tijd uitbreekt, zullen we in het vervolg maar een conservatieve reflex noemen.

WIDO SMEETS

hoofdredacteur

w.smeets@zuiderlucht.eu
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL

Deel dit: Deel dit!

Begin april liet Huub Smeets zich in negatieve bewoordingen uit over culturele broedplaats Het Landbouwbelang. “Er gebeurt daar niets op creatief gebied’, liet de voorzitter van VIA2018 weten, tijdens een bijeenkomst met ondernemers en belanghebbenden in het Jekerkwartier. Artistiek directeur Guido Wevers moest nogal wat uit de kast halen om die uitspraak onder het tapijt te moffelen. Daarin slaagde hij glorieus. Laat dergelijke dirty jobs maar aan Guido over.

Beide incidenten zijn geen uitzonderingen. Maastricht en popcultuur? Passen niet goed samen. Dat is vreemd. Maastricht is een grote stad met een bovenregionale functie. De stad is maandelijks onderwerp van gesprek wanneer ik mijn mederedacteuren bij muziektijdschrift OOR in Nieuw-Vennep, onder de rook van Amsterdam, bezoek. ‘Hoe komt het toch dat Maastricht geen fatsoenlijk poppodium heeft?’, luidt steevast de vraag. Het antwoord moet ik schuldig blijven.

Muziekgieterij is, ondanks het goede werk dat er wordt verricht, geen fatsoenlijk poppodium. Althans, geen dat bij een stad met de grootte van Maastricht past. Toch: zo’n podium heeft de stad, ondanks de aanwezige studentenpopulatie, nooit gehad. Popcultuur is, zo lijkt het, in Maastricht traditiegetrouw iets van het volk. De bloei van de M-Town Rebels in de jaren negentig van de vorige eeuw, het succes van hiphop met een zachte g tien jaar geleden: beide ontstaan in typische volksbuurten. Opgepikt door de vaderlandse pers. Maar in Maastricht bleef het relatief stil.

Nee, dan Heerlen. Daar worden de locale helden in de armen gesloten. Poppodium Nieuwe Nor draait goed, Parkstad Limburg Theater Heerlen organiseert minimaal éénmaal per maand een popconcert in de grote Limburgzaal. Afgelopen vrijdag vierden de locale hiphop’ers van Het Verzet een feestje: hun eerste album verscheen. Alternatief Heerlen liep uit. Een paar weken eerder zorgden Raadsel, KijkEenSter, Subp Yao en Roestvogel – de nieuwe garde internationaal aan de weg timmerende elektronische muziektalenten uit de stad – voor een uitverkocht huis.

Waarom kan dat niet in Maastricht? Nogmaals: daar heb ik geen pasklaar antwoord op. Toch, één ding is duidelijk: de houding van de gemeente en culturele elite werkt niet bepaald mee. “Wij denken dat deze feesten, met dj’s, niet echt te maken hebben met de functie die een poppodium zou moeten vervullen”, liet gemeentewoordvoerder Lei Meisen weten. Een opmerking die hij een paar dagen later via Facebook weer introk: er zou sprake zijn van miscommunicatie met de krant. Ja ja. De discussie of elektronische dansmuziek wel of geen popmuziek is, voerde ik als Randstedelijke popjournalist voor het laatst in 1994. Tegenwoordig is dat een non-discussie. Althans, buiten Maastricht.

Daar maakt niemand – buiten Stadsbelangen Mestreech en Maastrichtse CDA-jongeren – zich bij de gemeente druk om. Het verhaal is eenvoudig: dansavonden trekken studenten, die zorgen voor overlast bij de omwonenden en dus moeten de avonden verdwijnen. Prachtige drogreden, want wie huisvest er nu een poppodium in een woonwijk buiten het centrum én sluit studenten als doelgroep uit? Juist ja.

Op 30 mei vindt op de Universiteit Maastricht het M3Event plaats, een internationale conferentie over muziekcultuur en de veranderingen in de muziekindustrie. Één van de paneldiscussies gaat over de rol die Maastricht speelt in het veranderde landschap voor popmuziek. De uitkomst is voorspelbaar: geen enkele.

<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/05/muziekgieterij-300×225.jpg

Deel dit: Deel dit!

Voor de traditionele boekenmarkt, drukkers, uitgevers, winkels, wat niet al, is het dan te laat. In 2025 bestaat 75 procent van de Amerikaanse markt uit e-books, de meeste uitgevers en boekhandelaren zijn dan verdwenen.

Is dat slecht nieuws? De bond van Amerikaanse uitgevers meldt dat de totale omzet de laatste drie jaar is gegroeid; zonder e-book zou de omzet gelijk zijn gebleven of gedaald. Een vijfde van de Amerikaanse lezers las afgelopen jaar een e-book, plus nog 23 andere titels, een gemiddelde dat de doorsnee dode-bomen consument bij lange na niet haalt. En guess what: lezers van e-books hebben behalve hun Kindle ook papieren boeken naast hun bed liggen. Zoals autobezitters wanneer het van pas komt met de trein of het vliegtuig reizen, en tv-kijkers naar de bioscoop gaan.

Zonder twijfel is het e-book de grootste revolutie in leesland sinds Gutenberg. Er worden meer boeken uitgegeven dan ooit, er is een groter publiek voor woorden, op papier dan wel in pixels, en er zijn meer schrijvers. Meer, meer, meer, in het land van overvloed klinkt dat velen als muziek in de oren. Hoe meer je koopt, hoe meer je bespaart, zag ik laatst een kledingwinkelier zijn 30 %-kortingsactie aanbevelen. Zo is het maar net.

Wat ons leesgedrag betreft, geven de cijfers dus weinig reden tot ongerustheid. En dat de uitgevers het loodje zullen leggen, ik kan er niet mee zitten. Ze verzinnen vast weer wat anders. Erger is dat veel boekenzaken het niet gaan redden. Langs de gestapelde Billy’s schuiven bij boekhandel De tribune in Maastricht is toch echt een andere ervaring dan over de Amazon-site scrollen, daar hoef je geen nostalgicus of cultuurpessimist voor te zijn. Geen boekwinkels meer in de stad, dát is pas achteruitgang. Ik hou me vast aan andere overlevingsacts in de geschiedenis, zoals die van de eerdergenoemde trein, de film en de schilderkunst. Hoe vaak díe niet ten dode zijn opgeschreven – en nog steeds floreren…

Op Gods planeet is plaats voor talloze scheppingen die elkaar het licht gunnen. Dit stukje ontstond toen ik een column las van Timothy Egan (waarvan ik de titel deels parafraseer) in de Herald Tribune waarvoor ik tien kilometer was omgereden. Om er voldaan mee neer te strijken op een Italiaans terras. Omrijden voor een dode-bomenkrant, dat is geen strakke digitale actie als je je i-pad al dagenlang onaangeraakt in je koffer hebt zitten. Deze woorden tikte ik later die dag op mijn ultra-hippe laptop. Dat dan weer wel.
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL

Deel dit: Deel dit!

Kloeke megaprojecten, noemt het programma ze. Projecten om van de voormalige Oostelijke Mijnstreek een stad te maken. Want in Nederland trekken mensen van het platteland naar de stad. Maar een stad word je niet door er een etiket op te plakken. En dus heeft Parkstad Limburg grootstedelijkheid nodig. Bijvoorbeeld door een snelweg aan te legen rond de acht gemeenten én het enige échte centrum, Heerlen, flink aan te pakken.

Heerlen komt niet voor in Brainport 2020, het rapport waarin de ambitieuze onderwijs- en onderzoeksplannen van Zuidoost-Nederland zijn vastgelegd. Dan maar een eigen onderwijsboulevard, moet de stad hebben gedacht. Langs de Valkenburgerweg en Nieuw Eyckholt wordt de komende jaren alle middelbaar- en hoger beroepsonderwijs gecentreerd buiten het centrum. Nu nog hip, maar over een paar jaar alweer achterhaald: kleinschaligheid is het nieuwe toverwoord in onderwijsland. En nu al achterhaald: scholen aan de rand of buiten de stad plaatsen. In tijden van krimp is het juist verstandig om ze (terug) naar de binnenstad te halen, om leegstand tegen te gaan en de leefbaarheid te verbeteren.

Nog ambitieuzer dan de onderwijsboulevard is het Maankwartier. Dat wordt namelijk niet alleen als een (deel)oplossing gezien voor de krimp, maar ook nog als remedie tegen een veel dieper liggend probleem: het gebrek aan identiteit. “Een gebouw lost het probleem niet op, maar mensen hebben ook geloof in de toekomst nodig”, glundert wethouder Riet de Wit in de uitzending van De Slag om Nederland. Een sprookje voor de stad is het.

De woorden hadden van kunstenaar en bedenker Michel Huisman kunnen zijn. Hij wil Heerlenaren weer verliefd laten worden op hun eigen stad. “Heerlen is een afwerkplek voor kooppubliek”, meent hij. Dat klopt. En ja, de pittoreske binnenstad is er niet meer. Maar dat geldt voor veel middelgrote steden in Nederland. Huisman wil niet nostalgisch doen, maar is het ondertussen wel. Het Maankwartier is een neoklassiek bouwwerk dat boven de binnenstad uittorent en alle leven uit de omgeving wegzuigt.

Althans, dat denk ik.

Tijdens de Cultuurbrouwerij van april stond ik alleen in die mening. Filosoof Frans Geraedts maakte er korte metten mee. Het Maankwartier is er niet voor Heerlen, maar voor Parkstad. Een maatje groter dus. Het gaat de regio de stedelijke allure geven die nu ontbreekt. Maakt de inwoners van Parkstad trots op hun nog niet bestaande stad. En ja, wist Geraedts zeker, van heinde en verre zullen mensen afreizen naar Parkstad Limburg om het wonder te aanschouwen. Het Maankwartier is een sprookje voor de stad.

Sprookjes. Ik geloof er niet in. Als één ding duidelijk wordt uit de reportages van de VPRO dan is het dat de bestuurlijk en culturele elite er hevig naar verlangt. De behoefte aan een nieuwe identiteit is er zo groot dat elke mogelijke oplossing, hoe discutabel ook, wordt omarmd. Gaat niet werken. Identiteit is geen jas die je naar believen kunst verwisselen. Identiteit is geen gebouw dat je neerzet. Identiteit ontstaat van binnenuit. Vraagt om introspectie, om reflectie. Juist dat heeft de regio nodig wil er ooit écht gesproken worden over Parkstad Limburg. Door de inwoners zelf.
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL

Deel dit: Deel dit!

De abrikozenvlaai

<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL

Deel dit: Deel dit!

Hij zou graag in het sprookje geloven. Maar als Paul Berden, vicevoorzitter van MKB Parkstad en commercieel directeur van Berden Mode en Wonen, naar de cijfers kijkt, wil het hem maar niet lukken. “De plannen voor het Maankwartier en die voor het ook in de binnenstad gelegen Schinkelkwadrant betekenen een uitbreiding van het aantal vierkante meters aan winkelruimte met veertig procent. Op dit moment staat al zo’n dertien procent in de stad leeg. Uit onderzoeken blijkt dat de komende jaren nog eens een kwart van de middenstand gaat verdwijnen. Dat heeft te maken met winkelen op internet, de conjunctuur en een krimpende bevolking.”

Berdens conclusie: “Opknappen van het Heerlense station en de omgeving is broodnodig. Maar de uitbreiding van het aanbod aan winkel- en kantoorruimte gaat voorbij aan de realiteit. Als het al vol gaat komen, zal het ten koste gaan van andere plekken. En geen ondernemer die daarvoor gecompenseerd gaat worden.”

Het door de Heerlense kunstenaar Michel Huismans ontworpen Maankwartier heeft vanaf het begin gelovigen en ongelovigen strikt van elkaar gescheiden. Er kwam commentaar op het gebrek aan architectonisch vakmanschap, en de esthetiek van het complex. “De erwtentellers, azijnpissers en randintellectuelen” noemde Huisman zijn criticasters. Waarom was architectuur zo zielloos geworden? Mocht de verbeelding alsjeblieft weer aan de macht komen?

Architect Herman Hertzberger sprak van “een schuimtaart, een aanfluiting” en noemde het project “megalomaan”. De in Heerlen geboren architect en oud-hoogleraar Hubert-Jan Henket noemde Huismans historiserende bouwstijl inhoudsloos en de gebouwen een maat te groot voor Heerlen. En John Wevers, de PvdA-wethouder die in Maastricht aan de basis stond van de ontwikkeling van Céramique, had het over “het Waankwartier”.

Een andere vraag sneeuwde een beetje onder in de jarenlange discussie. Heeft Heerlen, heeft de Parkstad wel behoefte aan nog meer winkels en nog meer kantoren, zoals voorzien in het Maankwartier?

De website van het Maankwartier kent geen twijfel: “Bij de invulling van het winkelaanbod in Maankwartier staat het streven voorop om het aanbod van de binnenstad van Heerlen aan te vullen en sterker te maken. 1+1=3! Samen zorgen de binnenstad en Maankwartier ervoor dat Heerlen bovenaan het lijstje van vele bezoekers en consumenten komt te staan als de best bereikbare en leukste winkel- en koopstad in Limburg.”

De omgeving van het nu nog verloederde Heerlense station zal van een paradijselijke schoonheid allure, aldus de van superlatieven overvoerde site: “Heerlijk flaneren over smalle straten en gezellige pleinen, je laten verrassen door nieuwe boetiekjes achter poorten of onderdoorgangen. Om daarna nog even te genieten van de lekkerste koffie die tot in de verre omtrek te vinden is.”

De regionale kranten jubelen mee: “Met zijn romantische architectuur voor de stationsomgeving brengt kunstenaar Michel Huisman de warmte terug in de stad. Massa’s mensen worden naar de stad gelokt om het nieuwe stadsicoon te bewonderen. Zij gaan daarna niet meteen weg, maar blijven. Om te genieten van cultuur, te winkelen, te eten en te drinken. En ze blijven naar Heerlen komen als zij zien dat daar iets te beleven valt, dat het winkelen daar een andere sensatie is dan elders.”

Alleen al het station levert volgens de prognoses veertigduizend passanten per dag op. De vraag is echter of die wel tijd hebben voor winkelen. Ze zijn vooral op doorreis, hebben meestal haast.

Het echte winkelpubliek dan maar? Wethouder Riet de Wit (SP, Economische Zaken en Centrumzaken) wijst op het unieke karakter van het Maankwartier. “Met veel verwijzingen naar bouwstijlen uit Romeinse tijd en de mijnperiode. Dat voegt iets toe aan Heerlen, verleent de stad identiteit.”

Heerlen had een levendig centrum kunnen hebben als in het verleden consequent was gekozen voor een compactere stad. Wie nu naar het vanwege de verzakking eind vorig jaar veel besproken winkelcentrum ’t Loon wil, moet eerst langs het Grote Niets van de schouwburgomgeving en het bijbehorende plein. De shopaholic wacht er louter wind en ruimte. Wethouder De Wit: “’t Loon is geen onderdeel van de binnenstad. Dat is een hardnekkig misverstand. In het centrum winkelen mensen anders dan in ’t Loon.”

Het sterk vergrijzende Heerlen verbande de jongeren naar de andere kant van de stadsautoweg. Daar verrees de onderwijsboulevard. De woonboulevard kwam aan In de Cramer te liggen. Een locatie dichter tegen het centrum, zoals het merkendorp in Roermond, had de binnenstad mee kunnen laten profiteren. Tegenwoordig probeert de gemeente zoveel mogelijk ontwikkelingen naar het centrum te halen. “Dat betekent dat we soms een grote druk moeten weerstaan”, vertelt De Wit uit ervaring. “De Woonboulevard is voor veel ondernemers een droomlocatie. Maar dan zeggen we toch nee tegen verdere ontwikkelingen daar. Het centrum heeft voorrang. We hebben daar al grote slagen gemaakt: met de bestrijding van de drugsoverlast, met Schunck, met de schouwburg.”

Heerlen heeft het voordeel dat het station direct aan het centrum grenst. De Wit: “Je loopt direct een winkelstraat in. Dat is in Sittard en Maastricht anders.” Volgens de wethouder past de ontwikkeling van het Maankwartier in de tendens om de Parkstad meer en meer als één stad te zien. “Door de mijnvestigingen is de stad heel anders gegroeid, meer langs de lijnen van de mijnkolonies. Dat maakt dat Heerlen voor een regionaal centrum eigenlijk een kleine binnenstad heeft. De bekende ketens en de mode zijn goed vertegenwoordigd. Op veel andere gebieden, met name de meer bijzondere zaakjes, is de spoeling dun.”

Paul Berden van MKB Parkstad denkt dat juist dat soort zaken het door het Maankwartier moeilijk gaan krijgen. “Die zitten in de aanloopstraten, waar het – net als in andere steden – al lastig loopt.” Andere voorspelbare verliezers volgens Berden: de buurtsupers. “Aan de noordkant van het Maankwartier komt een Jumbo XL. Bij het Roda-Stadion in Kerkrade een Albert Heijn XL. Dat betekent dat supermarkten in de wijken het niet gaan redden. Terwijl een vergrijzende bevolking nu juist behoefte heeft aan winkels op loopafstand en dit soort zaken ook een rol spelen bij de leefbaarheid van buurten.” De Wit constateert dat het aanbod van winkels in wijken op dit moment goed is. Dat er door de komst van de XL-supermarkten een verschraling zal optreden, ontkent ze niet. “Maar sommige ontwikkelingen zijn niet tegen te houden. Een deel van de klanten heeft behoefte aan die grote zaken.”

Laurens Sloot, bijzonder hoogleraar retailmarketing aan de Rijksuniversiteit Groningen, vindt het lastig om uitspraken te doen over het realiteitsgehalte van het Maankwartier. Hij prijst wel de moed van de gemeente Heerlen. “De houding van ‘Als de berg niet naar Mozes komt, dan komt Mozes naar de berg’. Bij alle ontwikkelingen die eraan komen bestaat de neiging om op alles maar de rem te zetten. Terwijl winkelcentra nog veel meer dan voorheen moeten gaan nadenken over hun attractiviteit. Er moet wat bijzonders te beleven zijn. We dreigen wat dat betreft achterop te raken. Ik kom net terug uit Roemenië en Tsjechië. Wat daar op dit moment verrijst, is moderner en leuker dan wat in Nederland wordt neergezet. Alleen maar oplappen wat al dertig, veertig jaar oud is, zal in elk geval onvoldoende blijken te zijn.”
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/04/Maankwartier.jpg

Deel dit: Deel dit!

Paul Klee kroop als kunstenaar niet in de huid van het kind, dat is een wijdverbreid misverstand. Gaandeweg zijn leven nam hij juist steeds meer afstand van de kinderlijke verbeeldingswereld en ontmaskerde hij het kind als monster. Die ontdekking hangt samen met het provocerende verschijnen van fascistische jeugdbendes in de Duitse steden in de jaren dertig.

Paul Klee en de kindertekening – het lijkt een volstrekt logische combinatie, maar dat is bedrieglijk. Dat Klee op talloze tekeningen en schilderijen een kinderlijke verbeeldingswereld van gruwelfiguren, leeuwentemmers, oriëntaalse labyrinten en fantastische machines heeft vormgegeven, wil allerminst zeggen dat hij die wereld ook met de creatieve middelen van het kind benaderde. Anders gezegd: Klee kroop als volwassen kunstenaar niet in de huid van het kind, eerder benaderde hij de onnozelheid van het kind met de verbazing van de volwassene die weet dat die tijd voorbij is, definitief.

Een tentoonstelling als die in het Cobramuseum waarin Klee als wegbereider en inspiratiebron van het primitivisme van de Cobraschilders wordt voorgesteld, moet daarom vooral misverstanden opwekken. Maar wel heilzame misverstanden.

Het museum in Amstelveen heeft maar liefst 250 tweehonderd bijeengebracht van de grote Zwitser en zijn vroege bewonderaars uit Nederland, België en Denemarken; de helft daarvan is ter beschikking gesteld door het Klee-centrum in Bern, dat over verreweg de grootste Klee-collectie ter wereld beschikt. Voor de Nederlandse liefhebber is dat op zich al een buitenkansje, aangezien daarvan slechts bij uitzondering iets is te zien in ons land en Nederlandse musea sowieso slecht zijn bedeeld met zijn werk. Nu kan die achterstand ruimschoots worden ingehaald.

Voor mijzelf is de tentoonstelling vooral een opfrissertje. Ter voorbereiding van de monografie Een evenwichtskunstenaar (1989) heb ik me jarenlang intensief met Klee beziggehouden, hij was zelfs – in mijn puberteit – een van de eerste moderne kunstenaars voor wie ik onvoorwaardelijk viel. Hoe dat zo kwam is moeilijk te zeggen, verliefdheden overvallen je, ze plegen niet met uitgebreide redeneringen vooraf gepaard te gaan. Maar vermoedelijk ben ik door Lucebert, een nog oudere liefde, op het spoor gezet. Het slotgedicht van Apocrief (1952) is een kijkverslag in geuren en kleuren. En toen was er geen houden meer aan. Klee’s bedwelmende, zoveel te raden overlatende universum lokte de toch al op drift geraakte puberale verbeelding ver van huis.

De expositie in Amstelveen is thematisch geordend: ‘maskers’, ‘kind’, ‘acrobatiek’, ‘agressie’ en ‘dieren’. Snel wordt duidelijk dat de Denen – Egill Jacobsen, Asger Jorn, Ejler Bille en Carl-Henning Pedersen – Klee eerder hebben leren kennen dan de Hollanders en de Belgen, namelijk al in de jaren dertig van de vorige eeuw; de eerste grote Klee-expositie in Nederland vond plaats in 1948, hetzelfde jaar waarin de niet te overschatten Willem Sandberg ook Picasso, Matisse en Miro naar het nieuwe Stedelijk museum haalde. Vanuit de noordelijke sprookjes en mythen, de verhalen over trollen en woudgeesten, bestond er een op het eerste gezicht waarneembare verwantschap met de maskerades van Klee. Maar alleen op het eerste gezicht. De maskers van Jorn en Jacobsen zijn schrikaanjagend, geschilderd in een ruwe, expressionistische stijl; die van Klee komen eerder uit de gesofistikeerde toneel-, opera- en circuswereld, ze zijn, ook als ze schrik of verdriet tonen (zoals Huilende vrouw), emotioneel ambivalent en tot in de details doordacht en gestileerd.

Dat de makers van de tentoonstelling in Amstelveen erin zijn geslaagd geloofwaardige verwantschappen en onmiskenbare invloeden zichtbaar te maken, mag gerust een kunststukje worden genoemd. In essentie is er namelijk nauwelijks een grotere tegenstelling denkbaar dan die tussen Klee en de Cobraschilders. Bevlogen schilders als Appel en Jorn, Constant en Rooskens wilden zich na de Tweede Wereldoorlog bevrijden uit het keurslijf van overgeleverde traditionele vormen, die ze vanwege het hoge gehalte aan idealisme besmet en gecorrumpeerd vonden. Ze zochten naar spontane, ongeremde uitdrukkingsvormen waarin ook verboden of onwelgevallige stemmen mochten doorklinken, de stemmen van de waanzin en het geweld, van het fysieke genot en de dolende fantasie. Het kind, nog onwetend van de taboes van de beschaving, belichaamde die ongeremde creativiteit voor hen in optima forma.

Maar Klee (1879-1940) had niets spontaans. In tegendeel: hij was één en al terughoudendheid, reserve, afstand, scepsis, intellectualisme. Hij wantrouwde spontaniteit en nam zijn eigen beslissingen altijd weloverwogen. Zelfs zijn beroepskeuze heeft hij tot na zijn dertigste uitgesteld, al had hij toen al jaren teken- en schilderles gehad. Maar tekenen en schilderen stond in huize Klee, en ook bij hemzelf, tamelijk laag aangeschreven. Zijn vader was zangleraar, zijn moeder zangeres, Paul was al op zeer jeugdige leeftijd een meer dan verdienstelijk violist. Zijn eerste liefde gold de muziek. Een collega aan het Bauhaus, met wie hij ook in de jaren van zijn docentschap regelmatig musiceerde, roemde vooral zijn Mozart-vertolkingen: “Klee wist de arabesken en de ornamenten van Mozarts muziek uit te voeren met een extreme precisie maar ook met alle gewenste warmte.” En die omschrijving is, tot en met de arabesken en ornamenten, van toepassing op het beeldende werk van Klee.

En dat is meer dan een gevoelsmatige overeenkomst: Klee was ervan overtuigd dat de beeldende kunst achter lag op de muziek. Dat hij in 1921 de nogal verrassende uitnodiging voor een docentschap aan het Bauhaus in Weimar accepteerde, had vooral te maken met zijn wens de analyse van de artistieke uitdrukkingsmiddelen op het niveau van de muziek te brengen. Als er iets haaks stond op de surrealistische verafgoding van de spontaniteit, die in de manifesten van André Breton het karakter van een bevel had, is het Klee’s systematische picturale grondslagenonderzoek in diezelfde jaren. In 1928 schreef hij dat wat “voor de muziek al aan het eind van de achttiende eeuw gedaan is” (ongetwijfeld dacht hij daarbij primair aan Bach en Mozart), voor de beeldende kunst nog grotendeels op het programma stond. Zelf was hij toen al jaren vervuld van de hoop ooit het schilderkunstige equivalent van Mozarts polyfonie te realiseren.

Het mag wel bijzonder jammer worden gevonden dat noch daarvan, noch van Klee’s vroege theoretische oriëntaties, ook maar iets is te zien op de tentoonstelling in Amstelveen. Klee wordt gepresenteerd als de propagandist van de ontembare kinderziel, een toeschrijving waar, zoals gezegd, niets van deugt. Curieus genoeg ontbreekt ook de periode van zijn intensiefste onderzoek vrijwel volledig – uitzondering: Löwen, man beachte sie! (1923) – de periode die, toevallig of niet, ook de tijd is van zijn vruchtbaarste, in elk geval meest vernieuwende scheppingsjaren.

Eind jaren tien en vooral vroege jaren twintig heeft Klee een overweldigende hoeveelheid fantastische werken op papier gemaakt waarin hij de kinderlijke verbeelding redt, niet door een schijnbare imitatie maar juist door analyse en commentaar in het tekenen zelf te verwerken. Wat we aan de kinderlijke verbeelding zo innemend vinden, het nog geen weet hebben van categoriale verschillen tussen de organische en de anorganische wereld, tussen mensen, dieren, planten, sterren, zeeën, bergen en steden, wordt hier op unieke wijze geëxpliciteerd; die werelden worden, met andere woorden, zowel uiteengerafeld als met elkaar verzoend. Juist hier toont Klee, sowieso eerder tekenaar dan schilder, zich iemand die potlood en tekenpen hanteert met de polyfone precisie van de componist. Met als resultaat: werk dat barst van het levensgeluk.

In Amstelveen hangt vooral werk uit de late jaren dertig, van kort voor Klee’s dood. Het kind had zijn onschuld toen allang voor hem verloren. Eerder dan een toonbeeld van naïeve creativiteit is het nu het polymorf perverse monster van Freud, ofwel: de belichaming van donkere, ongedisciplineerde krachten, van ongeduld en agressie. De speelplaats is veranderd in een slagveld, het spel in slaan, schoppen en bijten. Klee, zelf slachtoffer van de nazistische zuiveringen, wist waarover hij het had: hij werd ontslagen aan het Bauhaus en zijn werk werd ‘entartet’ verklaard. De ontdekking van het kind als monster kan daarvan niet los worden gezien, ze hangt onherroepelijk samen met het provocerende verschijnen van fascistische jeugdbendes in de Duitse steden. In 1948 zagen de Cobrakunstenaars in dat spontane kind een bevrijdende kracht – dat mag je wel een vruchtbaar misverstand noemen.

Klee en Cobra – het begint als kind. Van 28 januari t/m 22 april in het Cobra Museum Amstelveen. www.cobra-museum.nl
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/04/klee.jpg

Deel dit: Deel dit!

Daar zit hij, achterin de dubbele pijpenla, voorbij de snorrende potkachel, op zijn vaste plek aan tafel met stapels papier, briefjes, kattebelletjes, boeken en apparatuur. Robert-Jan Wesly, eigenaar van De Tribune in Maastricht, in 2004 door Vrij Nederland uitgeroepen tot beste literaire boekhandel van Nederland. Nergens torens met vuistdikke bestsellers, geen schapje met de best verkochte boeken, evenmin een krijtbord met daarop de aanraders van het personeel. Maar veel boeken, heel veel boeken, tussen de vijftien en twintigduizend.

“Mijn accountant beklaagde zich er ooit over dat ik het Volledig Werk van Multatuli (25 delen, oorspronkelijke prijs 1500 gulden) op voorraad had genomen. “Dat verkoop je nooit”, voorspelde hij. ‘Wel hoor’, zei ik. ‘Is het niet dit jaar dan volgend jaar. En als ik het verkoop, bestel ik het meteen opnieuw.’ Hij verklaarde me voor gek, maar zo werkt het hier: dat Volledig Werk hoort er te staan. Het bepaalt mede het karakter van de winkel, dat wordt bepaald door de boeken die je niet dagelijks verkoopt. Veel collega’s noemen dat duur behang.”

Eigenaar Alain Geuns (58) van de Hasseltse boekhandel De markies van Carrabas (6250 boeken) bijvoorbeeld. Hij wijst op een oorkonde aan de muur uit 2002. Daarin wordt de markies benoemd tot ‘Literaire boekhandel van zeer goede kwaliteit’. “Dat is voorbij”, zegt hij, niet eens met zoveel spijt in zijn stem. “Destijds werden de boekhandels beoordeeld op boeken die per se in de zaak moesten staan om dat predicaat te krijgen: Vondel, Shakespeare, dat soort dingen. Ben je dan een goede boekhandel? Wij moeten geen museum worden hé. Zulke boeken blokkeren geld en stock, ik geloof er niet meer in. Je moet niet het gevoel hebben dat je een museum binnenstapt maar een dynamische winkel waar je steeds een actueel aanbod kunt vinden.”

Ook in Maastricht bij De Tribune bepaalt de actualiteit de hartslag van de zaak, maar hier is het aanbod overweldigend en ruim. Mét een complete afdeling poëzie. Daar is toch geen droog brood in te verdienen? “Het is idealisme”, zegt Robert-Jan Wesly (61). “Je kunt de opvatting huldigen dat poëzie alleen maar geld kost. Wij redeneren: het hoort hier te staan, hoe kunnen we dat bekostigen? Het werkt redelijk makkelijk: andere boekhandels hebben nauwelijks poëzie, dus liefhebbers weten waar ze moeten zijn.” Ook Wesly maakt de vergelijking met een museum: “Je komt misschien voor die ene tentoonstelling of voor dat ene schilderij, maar je krijgt er veel andere interessante schilderijen bij.”

Met 75.000 inwoners telt Hasselt zes algemene boekhandels, in het veel grotere Maastricht (120.000 inwoners) zijn er nog twee. Waar De Tribune het vooral moet hebben van de literatuur en wetenschappelijke boeken, wordt De markies van Carrabas geschraagd door esoterie, kunstfotografie en architectuur. Volgens het Belgische boek.be kent België een omzetstijging van + 1 procent die overigens volledig op conto van de webwinkels komt. De Nederlandse boekhandels boekten in 2011 een omzetdaling van 4,6 procent. Geuns: “In België heb je minder hypes. Een Nederlander rent gelijk naar de boekhandel, de Belg laat het op zich afkomen en koopt constant.” Ander belangrijk verschil is dat de Belgische (spotgoedkope) bibliotheken hun boeken bij de boekhandel inkopen. Dat België geen vaste boekenprijs heeft, deert de handel niet. “Als er ook maar één uitgeverij gaat stunten met prijzen, sturen we de handel meteen retour.”

Maar ook in België wordt nagedacht over de vraag hoe de omzet veilig te stellen. De grootste concurrent is ook daar het internet. Geuns: “De internetboekhandels vestigen zich naast het centraal boekhuis zodat ze razendsnel kunnen leveren. Daar kunnen we niet tegenop. We kunnen alleen maar proberen om ons te specialiseren en compleet te zijn in het actuele aanbod. Een architect moet er zeker van kunnen zijn dat hij hier de nieuwe boeken in zijn vakgebied vindt. En die boeken communiceren we ook heel direct met de klant via de mail.” Ook maakt hij zich zorgen over de jongste generatie lezers. “Ik merk dat de aanwas van jonge lezers tussen de 18 en 35 minder wordt. Die komen thuis, ploffen in de zetel en zetten een filmke op. Als ze op vakantie gaan nemen ze vijftien boeken, al dan niet legaal, mee in hun tablet. Wij zijn opgegroeid met boeken, zij met een klavier. Dat gaan we voelen.”

Geuns’ bewering wordt meteen gelogenstraft door student Axel Kampeneer (22). Hij komt een boek over expressionistische schilders kopen (vijf euro). Hij heeft nog nooit een boek via internet gekocht omdat hij lol beleeft aan de zintuigelijke ervaring van het kopen van een boek. Snuffelen, bladeren, vergelijken, dat gaat makkelijker in een boekhandel. Alle klanten deze middag bevestigen zijn verhaal.

“Ach”, zegt Robert-Jan Wesly van De Tribune, “toen ik in 1978 begon, verklaarde iedereen me voor gek omdat de jeugd niet meer zou lezen. De jongeren van toen zijn mijn klanten van nu.”

Dat ook bij hem de omzet stagneert, wijt Geuns vooral aan de prijzige kunstboeken die minder hard lopen. “Dat zijn boeken van zestig euro die je niet zo snel met andere boeken compenseert. Daarom verkopen wij een kookboek als Dagelijkse Kost dat op de boekenbeurs in Antwerpen een half miljoen keer over de toonbank ging. Als je dat niet doet, ben je ten dode opgeschreven.”

Daar moet je bij Wesly niet mee aankomen. “Ik ben iemand die zijn eigen interesses volgt. Ik vind het net zo belangrijk dat een nieuwe dichtbundel getoond wordt als een relatieve bestseller van Anna Enquist. Uitgevers moeten lachen als ze zien dat we maar twee boeken van Kluun hebben verkocht. Ik wil er best een deel van dat andere, grote publiek bij hebben omdat ik het graag zou confronteren met boeken waarvan ik vind dat ze gelezen moeten worden. Maar dat betekent niet dat ik een koffiebar of een speelhoek ga maken in de zaak. De Tribune moet zijn karakter behouden.”

In een speelhoek (zoals in de Mayersche Buchhandlung in Aken) ziet Geuns evenmin heil, maar de opzet van Selexyz in Maastricht met een conferentiehoek spreekt hem zeer aan. Sterker nog, nadat hij heeft geschetst hoe hij zijn omzet op peil probeert te houden (specialisatie, dynamiek, actueel aanbod, direct mailing op 4.500 klanten) ontvouwt hij stoute plannen onder het mom: de aanval is de beste verdediging. Hij gaat straks uitbreiden naar 350 vierkante meter (nu 80) in hartje Hasselt. “We gaan ze straks meer verkopen dan waarom klanten vragen. Als meneer een boek over architectuur koopt, neust mevrouw bij de kookboeken en allebei rekenen ze af. Je moet ook boeken voeren die zichzelf verkopen. Daarbij: alle boeken die gerecenseerd worden in de Standaard, De Morgen en Humo hebben we straks in huis.”

Wesly ziet er niets in om het roer om gooien. “Ik werp de horrorscenario’s van me af en zeg dat ik denk dat het mee zal vallen. Natuurlijk staat de boekhandel onder de druk. Een paar jaar geleden hebben we het personeelsbestand moeten inkrimpen van acht naar zes. De strijd is vooral om je voorraad te beperken, in sommige gevallen neem je titels niet meer op. Uit idealistische redenen kan ik vinden dat de derde roman van een schrijver wiens eerste twee boeken niet verkochten hier moet staan, om economische redenen kan ik denken: nee, doe maar even niet.”

Opvallend: beide boekhandelaren hebben nog niet één e-book verkocht en ook nog nooit de vraag gehad. Evengoed werden er in 2011 in Nederland voor 770.000 euro aan e-books verkocht. Het is nog maar 1,6 procent van de totale boekenomzet, maar wel een verdubbeling van het jaar ervoor. Wat het papieren boek betreft, internet is met grote partijen als bol.com en Amazon een forse concurrent, maar biedt ook voordelen. Wesly:

“Dankzij internet zijn klanten veel beter geïnformeerd, opmerkelijk genoeg bestellen ze daarom meer boeken. Dat doen ze via ons omdat wij de specialist zijn en ze het boek hier kunnen inzien.”

Zegt ook Milous Heunks die in De Tribune een boek komt kopen voor haar echtgenoot. “Deze zaak doet me denken aan de fameuze boekhandel Shakespeare and Company in Parijs, een ontmoetingsplaats van schrijvers en kunstenaars. Hier ruik je boeken. Selexyz in de Dominicanenkerk is ook prachtig, maar het interieur van De Tribune zou onder Monumentenzorg moeten vallen.” Wat ze heeft gekocht? “Lucretius. Ik heb van tevoren gebeld, maar had natuurlijk kunnen weten dat ze het op voorraad hebben.”
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/04/TribuneIMG_low-200×300.jpg

Deel dit: Deel dit!

Het thema van deze achtste editie, waar ook veel video’s te zien zijn, is Only You Only Me: over liefde en (mensen in) relaties. Nederland is special guest, met de presentatie From Holland with Love. De presentatie is opgebouwd rond Ed van der Elsken, met werk van onder anderen Hans van der Meer, Paul Kooiker en Andrea Stultiens. In het Mamac zelf hangt een indringende reportage van Jean-Claude Delalande (zie cover) en een reeks van Erwin Olaf. Diens op deze pagina’s afgebeelde foto uit 2007 heet Troy Scene .

Only You Only Me. Achtste Fotobiënnale van Luik. Van 10 maart t/m 6 mei, in Mamac en vijf andere locaties. www.bip-liege.org
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/04/Erwin-Olaf_Troy2.jpg

Deel dit: Deel dit!

Het leek wel aangekondigd in de met veel succes vertoonde film Niet zonder jou: een intiem portret van het bejaarde kunstenaarsechtpaar Ger en Hermine Lataster waarin hun omgang met elkaar en de lichamelijke aftakeling van dichtbij in beeld werd gebracht door hun zoon Peter en diens vrouw Petra Czisch.

De film raakte me diep, niet alleen omdat ik hen pas een paar jaar eerder had leren kennen. Eerst in hun woonhuis in Amsterdam-Sloterdijk, vanwege de aankoop van twee schilderijen voor de collectie van de Provincie Limburg en de uitreiking van de Provinciale Erepenning. Een op hoge leeftijd gekomen kunstenaarspaar, van wie de felheid door de jaren minder leek geworden, tot ik begreep dat Ger elke dag nog schilderde, met dezelfde expressieve, met de jaren steeds knoestiger hand.

In maart 2009 zat ik tegenover hen aan tafel in Hotel Beaumont in Maastricht. We raakten in gesprek. Ger zichtbaar blij met alle welgemeende aandacht die de meeste ouderen toch moeten ontberen, Hermine nu eens schijnbaar afwezig dan weer wakker inbrekend in de conversatie. Die avond kwamen wij er achter dat zijn oude academiedirecteur Jef Scheffer nog altijd in leven was. Die is inmiddels op 103-jarige leeftijd overleden, maar de 90-jarige Lataster voelde zijn afwezigheid als een gemiste kans. “Waarom wilde u hem spreken?”, vroeg ik hem, menende dat Lataster ooit gillend was vertrokken uit het benauwende Zuid-Limburg, waarvan Scheffer de belichaming zou zijn. “Maastricht is een goede stad. Altijd geweest ook”, zei hij. “En Scheffer heeft mij meteen gewezen op Cézanne. Zo wilde ik ook wel schilderen, dat begreep hij waarschijnlijk eerder dan ikzelf. Hij gaf mij de raad om elders een vervolgopleiding te volgen. Ik wilde naar Antwerpen, maar vanwege de oorlog werd het Amsterdam.”

Door diezelfde oorlog, die voor de desbetreffende generaties zo’n traumatische ervaring was en voor sommige jongeren ook nieuwe vensters opende, zijn wij gaan spreken van ‘Amsterdamse Limburgers’. Het begrip werd gemunt door de Heerlense kabinetschef en stedelijk conservator Pieter Defesche. Behalve diens Maastrichtse naamgenoot en volle neef, volgden al gauw Jef Diederen en anderen, onder wie Lei Molin, naar Amsterdam. Lataster heeft ze ook allemaal overleefd.

Voor ambitieuze jonge Limburgse kunstenaars in de jaren zestig en zeventig gold hij als groot voorbeeld. Op een andere wijze dan zijn generatiegenoot Aad de Haas, die maakte deel uit van het gesloten Limburg van toen. Lataster stond voor Amsterdam, en Amsterdam voor vrijheid en vooruitgang.

Hoewel dat laatste allang niet meer het geval is, werkt Amsterdam nog steeds als een magneet op jonge provincialen; elke hoofdstad bloedt dood zonder voeding uit de periferie. Tijdens de wederopbouwjaren was er veel aan de hand: met het Stedelijk Museum van Willem Sandberg en enkele prominente galeries werd de stad een belangrijk knooppunt in de internationale avant garde. Voor de Amsterdamse Limburgers betekende dit een soort doorbraak uit een langdurig isolement.

Als ‘grand old man’ van de Amsterdamse Limburgers wordt Ger Lataster sinds enkele decennia beschouwd als één van Nederlands succesvolste en meest baanbrekende moderne schilders van na 1945. Hij ontwikkelde een eigen beeldtaal, mede onder invloed van het abstract expressionisme, Cobra en de vooroorlogse Duitse kunstenaarsgroep Der Blaue Reiter. Hij vernieuwde het schilderen ook in vaktechnische zin door onder meer gebruik te maken van aanvullende materialen zoals metaalverf, plastic folie en spuitbusverf. Bekende opdrachtwerken van zijn hand zijn onder meer het schilderij Spelende kinderen (Gemeente Heerlen, 1954), de monumentale plafondschildering Icarus Atlanticus (Mauritshuis Den Haag, 1988) en het grote fresco Het laatste oordeel (Paleis van Justitie Arnhem, 1996).

Lataster is eigenlijk altijd een ‘aardse dichter’ geweest, in zijn vaak op de actualiteit geënte thematiek is hij in alle opzichten een humanistische kunstenaar. Tot het eind van zijn leven was hij actief in zijn atelier in Amsterdam Sloterdijk. Geen hele grote formaten meer, maar toch. Ik herinner mij de schittering van zijn ogen, die je verwezen naar de waarde van het leven, voorbij de ellende van ziekte, oorlog en dood.

Tijdens Niet zonder jou dacht ik aan de jonge Ger, die ik uiteraard enkel van foto’s en uit verhalen ken, en die in Amsterdam zijn latere vrouw Hermine van Hall ontmoette. Met haar deelde hij een sterk politiek engagement. Ger was een communist die ook in zijn werk zijn betrokkenheid bij het menselijk lijden uitdrukte. Geen sentimentele plaatjes, maar een krachtig zoeken naar de juiste beeldentaal om de werkelijkheid tegemoet te treden. Deze zin komt bij mij op bij flarden herinneringen aan onder meer Latasters laatste expositie, twee jaar geleden in Museum van Bommel van Dam in Venlo. Dat hij veelal schilderde naar aanleiding van actuele gebeurtenissen getuigt van een materialistische opvatting, waarbij de aardse feiten de ingrediënten zijn van elke idee. En niet omgekeerd.

Waarom zoveel mensen Latasters werk graag zien, heeft misschien te maken met dat spannende effect in zijn werk, waarbij naast elke lijn en onder elk kleurvlak nieuwe opties ontstaan. Een verrassend soort optimisme eigenlijk.

Kijken naar een werk van Lataster maakt je nog meer deel van de mensheid. Een mensheid zoals die enkel vanuit het moderne universalisme uitgevonden kon worden. Het maakt het afscheid van deze schilder ook het afscheid van weer een erflater van de twintigste eeuw.
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/04/gerlataster_1.jpg

Deel dit: Deel dit!

Dat haar eerste solotentoonstelling onder afdak zit bij een textielmuseum is treffend. Ietwat gevaarlijk ook. Tenslotte heeft Christien Meindertsma in 2004 een container gekocht van de douane op Schiphol. Die zat vol met in beslag genomen voorwerpen, scharen voornamelijk, aardappelmesjes ook, nagelknippers en kurkentrekkers. Ze heeft ze alle 3264 geklasseerd op kleur. De verzameling is aandoenlijk, zo banaal, vooral de categorie nagelschaartjes met zonsondergangen. Maar wat acht jaar geleden al viel te voorspellen, is gebeurd.

Meindertsma is beginnen te knippen.

Eerst in het verhaal van de wollen trui. Haar One Sheep Cardigang was een schot in de roos, met een prijzenlintje voor het schaap. Ze heeft één draadje losgemaakt en de hele rimram uitgepluisd. Het weefsel der vanzelfsprekendheid heeft ze ontleed gelijk een kikker in de biologieles. Tot er van de vanzelfsprekendheid niks meer overbleef. Maar waar de kikker sterft in het onderzoek, jaagt Meindertsma stroom door de dingen, tot ze weer beginnen te leven. Ze naait hun buik dicht en stopt alle draadjes in alsof er niets is gebeurd.

Ik kwam na de tentoonstelling buiten met een vel om mijn schouder. Het was de schuld van Christien Meindertsma. Mijn boekentas was ineens een reuzengroot verhaal, met een koebeest in de hoofdrol, een runderboer, een slachter, een leerlooier, een leerlapper en een man met een pedaal achter een gevaarlijke naaimachine. Meindertsma neemt je het gemak van de gewoonte af. Helemaal comfortabel is het niet, maar je krijgt er een wonderbaarlijk verhaal voor in de plaats. Stof houdt op met stof te zijn. Je ziet overal draadjes wemelen. Gewoon thuis. Want Meindertsma grossiert niet in exotica. Ze heeft het over varkens, stoelen, beukenbomen en de kruipdiertjes in die bomen. Ze heeft er kleurplaten van gemaakt, op handgeschept papier van zo’n boom, met een beestje erin gestempeld. De specht bijvoorbeeld en de kleine wespenbok.

Overigens blijkt ze met een fascinatie te zitten voor kleurplaten. Wellicht omdat kleurplaten altijd een cliché zijn. Een circus is een rode tent. Een huis heeft een schoorsteen waar rook uitkomt. En rond een boerderij staat altijd een hek met dieren. Behalve op de boerderijplaat van Christien Meindertsma. Haar boerderij is een inventarisatie van varkens, hangaars, voedersilo’s, tractoren en een boer. Het zou een klacht kunnen zijn tegen de industriële veeteelt, maar Meindertsma is subtieler Ze geeft je nergens het gevoel dat ze oordeelt. Ze dwingt je alleen om het échte plaatje te zien.

Het dure woord is deconstructivisme. Meindertsma breekt de clichés in je hoofd open. Ze zoekt alles van naaldje tot draadje uit. Gelukkig dat ze te veel designer is om ons met de vernieling achter te laten. Ze onderzoekt de inhoud van een tafelkleed en deelt haar bevindingen mee middels een tafelkleed. De receptuur van de stof zit ingeweven in het laken: 364 gram Belgisch vlas, 503 gram Turks katoen en 259 gram IJslands wier. Het biedt een nieuw soort comfort.

Idem voor PIG 05049, de officiële catalogus van een varken, vleeskleurig vormgegeven, netjes in onderverdeeld in zeven hoofdstukken van Vel tot Allerlei. Daartussen staan plaatjes gerangschikt van trilpudding, badparels, kogels, veiligheidshandschoenen en lijm. Want zo veelzijdig is een varken. Overal zit varken in. Meindertsma somt nuchter op, quasi wetenschappelijk, maar het resultaat is respect voor wat je gewoon bent.

Thee is nog zoiets. Niemand weet wat thee is, een zakje onbestemde snippers uit een land hier ver vandaan. Voor Meindertsma is het een reden om een herbarium te maken van wilde thee. Met hele planten en ganse bloemetjes. Het voelt fris aan, met de hernieuwde onnozeliteit van een schoolschriftje. Ik zal niet doen alsof het kunst is, maar het neigt er toch naar. Pretentieloos en alledaags. De bedenkingen van Meindertsma doen je anders kijken naar de dingen, met meer verwondering.

Haar nieuwste expeditie van is The Flax Project. Het valt in primeur te bekijken in het Tilburgse Textielmuseum. Het verhaal begint in 2009, met een kavel in Zeewolde: GZ 59-west. Touw, verf en theedoeken zijn daar van gekomen, uit grote zakken lijnzaad. Meindertsma was erbij toen het vlas werd gezaaid, toen het vlas ging bloeien, toen het werd geoogst, moest drogen en werd opgehaald. Het filmpje is niet vies bang van een beetje magie. Bij iedere nieuwe stap lijkt het alsof de dag plechtig begint. In de verte klingelt een belletje in de wind, net of er toverij mee is gemoeid. Meindertsma gaat je een geheim laten zien…

De theedoeken maken met stip de meeste indruk. Ze hangen aan de muur als palimpsesten, want in hun draden zit kavel GZ 59-west verweven. Grappig detail: linksboven staat een QR-code. Ik mijn smartphone bovengehaald om de blokjes te scannen. Zonder resultaat. Je voelt je gefopt als je het probeert. Maar het viel te voorspellen. Christien Meindertsma ontwerpt geen geheime codes. Integendeel, ze ontrafelt ons dagelijks geheim.

Christien Meindertsma – Solo. Tot en met 3 juni in het Textielmuseum Tilburg.

www.textielmuseum.nl
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/04/meindertsmaCHRISTIEN_PORTRET_vlas-1.jpg

Deel dit: Deel dit!

Pater Karel is dakloos. Althans tijdelijk. De vakwerkhoeve aan de rand van Munstergeleen, waar de in 2007 heilig verklaarde geestelijke geboren werd, gaat schuil achter hekken. De bovenkant is gestript. Onder de nu ontblote dakconstructie zuigen mannen in witte pakken de laatste resten asbest weg.

De verbouwing betekent ook dat pelgrims bij pater Karels geboortehuis even aan een gesloten deur komen. Op 23 april gaat de kapel weer open. Pater Martin de Korte, namens Karels orde de passionisten in Munstergeleen neergestreken, biedt tot dan uitkomst. Aan huis, op een steenworp afstand van de hoeve, verkoopt hij kaarsen. ’s Avonds, wanneer de bouwvakkers weg zijn, sluipt hij wel eens – hoewel het niet mag – de Karelkapel in om een kaarsje op te steken en te bidden.

In 1999 maakte hij voor het eerst kennis met de figuur van pater Karel. “Meer nog dan door zijn persoon werd ik geraakt door deze plek en de mensen die ik hier aantrof. Dat is grotendeels zo gebleven. Dankzij pater Karel kan ik mensen – vaak getroffen door tegenslagen – heel nabij zijn. Ze storten hun hart uit. De toeloop is heel divers. Van kerkgangers tot een Hells Angels-achtige motormuis. Dan denk je: wat komt die hier zoeken? Maar dan blijkt zo’n kerel uiteindelijk ook nog om de zegen te vragen.”

Pastoor Harrie Broers heeft soortgelijke ervaringen: “Ik heb twee parochies in Sittard en die van Munstergeleen onder mijn hoede. Daar is de kerk meestal matig gevuld. Bij de doordeweekse missen in de Karelkapel zit het bijna altijd vol met zestig, zeventig mensen. Zelfs de jeugd weet de kapel te vinden. Het zal ook wel iets met de ligging te maken hebben, een kapel in een oude schuur, en met de stilte en rust aan de Geleenbeek.”

Het is wat merkwaardig dat de pater-Karelverering juist in Munstergeleen het grootst is. De heilige, die eigenlijk Andreas Houben heette, zag er op 11 december 1821 het levenslicht en bracht er zijn jeugd door. Na zijn intreden bij de paters passionisten keerde hij slechts één keer terug naar het dorp, voor het regelen van de familie-erfenis.

Ook daarvoor blonk hij niet uit als jongen van de gemeenschap. Houben, de vierde in een gezin van elf kinderen, had ietwat zonderlinge trekjes. Als leeftijdsgenoten speelden, was hij in de kerk om te bidden. Blikken van anderen meed de eenzaat het liefst.

Het leren ging Houben moeizaam af. Maar doorzettingsvermogen kon hem niet ontzegd worden, mogelijk speelden aanmoediging van zijn peetoom, de burgemeester van Munstergeleen, en de dorpspastoor ook een rol. Op zijn 23^e vertrok Andreas Houben voorgoed, in eerste instantie naar een klooster in het Belgische Ere.

Als pater Karel verkaste hij later naar Dublin, waar hij bij het volk naam opbouwde als man met geneeskrachtige gaven en aanleg tot helderziendheid. Hij was niet onomstreden. Door de grote toestroom van gelovigen raakte hij oververmoeid. Door alle ophef, en de commercie die rondom zijn optreden ontstond, werd hij voor enkele jaren ‘verbannen’ naar Engeland. Simonie, het munt slaan uit geestelijke zaken, gold als een zwaar vergrijp.

Het Sittardse weekblad De Katholieke Limburger speculeerde in 1890 al over Karels toekomstige status. Onder de kop ‘Een heugelijk nieuws uit Ierland’ werd gemeld dat de pater een jaar of tien eerder in Dublin zou zijn gestorven. Aangezien hij voorbeeldig zou hebben geleefd, was er geen reden tot droefheid. Op termijn moest hij welhaast heilig worden verklaard, waar ook de regio Sittard van zou gaan profiteren.

In werkelijkheid overleed pater Karel pas op 5 januari 1893. Het proces voor de zalig-en heiligverklaring “van d’n grooten Limburgschen zoon” begon in 1922. Weinigen zullen toen vermoed hebben dat voltooiing van dit werk nog bijna 85 jaar op zich zou laten wachten. Pas op de grotendeels verregende zondag 3 juni 2007 werd de Munstergelener heilig verklaard.

“Na de heiligverklaring zakte de belangstelling iets in”, zegt pater De Korte. “Nu trekt het weer wat aan.” Hij pakt zijn smartphone erbij voor de cijfers. “In een jaar tijd 35.000 noveenkaarsen verkocht. Daar komen nog offerkaarsen bij. Het totaal aantal bezoekers zal rond de 50.000 per jaar liggen.”

De regio heeft het gekker meegemaakt. “In het laatste kwart van de negentiende eeuw maakte Sittard een orgasme van devotie mee”, vertelt streekarchivaris Peer Boselie. “Een klein wonder was genoeg.” Een leerlinge van het pensionaat van de zusters ursulinen slikte in 1866 tijdens de naailes een naald in, wat tot allerlei complicaties aanleiding gaf. Het meisje leek ten dode opgeschreven, totdat ze een medaille van Onze Lieve Vrouwe van het Heilig Hart kreeg opgehangen. Na devoot gebed hoestte ze de naald op en was ze gered.

Een paar jaar later werd begonnen met de bouw van een kerk, die al vier jaar na de opening tot basiliek werd verheven. Boselie: “Sittard was een tijd lang het bedevaartsoord van de Nederlanden. De aartsbroederschap van Onze Lieve Vrouwe van het Heilig Hart had na verloop van tijd twaalf miljoen leden, meer mensen dan Nederland inwoners had, laat staan katholieke inwoners.”

De archivaris verklaart de populariteit uit de combinatie van twee negentiende-eeuwse hypes in een devotie: Maria en het Heilig Hart. In mei en augustus reden treinen vanuit het hele land naar Sittard. De regio zag de commerciële mogelijkheden van bedevaarten. Slechts een paar jaar na ’s lands eerste VVV in Valkenburg werd in Sittard in 1891 Vereniging De Kollenberg opgericht om het toerisme een stimulans te geven. “Na de Eerste Wereldoorlog liep de populariteit van Onze Lieve Vrouwe van het Heilig Hart sterk terug. Wittem nam de rol van Zuid-Limburgs bedevaartsoord stilaan een beetje over.”

In Munstergeleen preludeerden de paters passionisten op een heiligverklaring met een grote verbouwing van het geboortehuis in de jaren vijftig van de twintigste eeuw. Ernaast kwam café-restaurant De Karelhoeve. Een aanpalende schuur werd omgetoverd in een jeugdhuis, in de wintermaanden geschikt als honk voor de jongeren van het dorp, in de zomer te gebruiken als jeugdherberg. Een ander idee van de paters passionisten bracht het nooit verder dan plan: in de omliggende weilanden moest een kruiswegpark verrijzen. Die openluchtvoorziening was echter al te kostbaar.

De Karelhoeve redde het alleen maar omdat behalve pelgrims ook de dorpelingen voor allerlei activiteiten naar het café-restaurant kwamen. Met de komst van een dorpshuis in Munstergeleen in 1972 ebde de meeste belangstelling weg en kon de hoeve het hoofd niet langer boven water houden.

Met de ontkerkelijking liep de interesse voor pater Karel wat terug. “Toch zijn het de mensen die de pater levend hebben gehouden”, zegt pater De Korte. Zijn eigen passionistenorde trok zich in 1988, juist op het moment van de zaligverklaring van pater Karel, terug uit Munstergeleen. “Misschien heeft het te maken met een iets calvinistischere benadering van het geloof, waar heiligen een wat minder grote rol bij speelden.”

Inmiddels zijn de passionisten in de persoon van De Korte terug in Zuid-Limburg. “Pater Karel is een van de speerpunten in ons beleidsplan.“ Onderdeel van de huidige verbouwing is een winkel. De Korte broedt op verdere mogelijkheden. “Bijvoorbeeld met de nieuwe media.”

Nu een paar decennia later de ontkerkelijking nog verder is voortgeschreden, valt de zoektocht van de mens naar het grote waarom nog steeds prima te vermarkten, denkt Anya Niewierra, directeur van de VVV Zuid-Limburg. Een werkgroep (Be)Zin in Limburg kijkt naar de mogelijkheden voor spiritueel toerisme in Zuid-Limburg. Vertegenwoordigers van het bisdom Roermond zitten er naast mensen van Thermae 2000. Want wie de geest even wil opladen, neemt vaak automatisch het lichaam mee.

Niewierra: “Om de paar jaar maak ik een foto van het tijdschriftenrek in de kiosk. Tegenwoordig bestaat dat voor twintig procent uit bladen als Happinez, Psychologie Magazine en Santé. Het heeft veel te maken met de babyboomgeneratie. Die heeft nog met een poot in de wereld van de traditionele religie gestaan. Nadat ze daar afscheid van hadden genomen, hebben ze het altijd goed gehad. Alles leek maakbaar. Nu overlijden ouders en zelfs leeftijdsgenoten. Ze worden geconfronteerd met de vergankelijkheid en moeten leren omgaan met de klappen van het leven. Daardoor ontstaat behoefte aan stilte, onthaasten , reflectie en meditatie. Het katholicisme heeft niet langer de hoofdrol, maar kan wel meeprofiteren.”

Het bezinningtoerisme vormt een niche markt. “Uiteindelijk moet Zuid-Limburg er een paar procent van haar omzet uit kunnen halen”, schat Niewierra in. “Met vijf miljoen overnachtingen per jaar en een totaalopbrengst van zo’n miljard euro heb je het dan meteen over grote bedragen.”

Dit is het 28^e artikel in een reeks van 35 over Plekken der Herinnering in en rond Limburg, een project ism de BV Limburg.
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/04/Pater-Karel-9316.jpg

Deel dit: Deel dit!

“Als ik Europa opnieuw mocht vormgeven, zou ik beginnen met cultuur.” De uitspraak van Jean Monnet, een van de vroege vormgevers van de Europese eenwording, is het motto van de Maastrichtse kandidatuur om in 2018 Culturele Hoofdstad van Europa te worden.

Zou het?

Met alle respect voor Monnet, ik geloof er geen biet van. Het lijkt me onwaarschijnlijk dat de EU er nu beter aan toe zou zijn als zestig jaar geleden het primaat niet bij de economie, maar bij de cultuur zou zijn gelegd. De combinatie kunst en politiek blijft een ongelukkige, een garantie tot teleurstelling en erger. Waar de kunsten deel gingen uitmaken van politieke ideologieën, zo laat de geschiedenis zien, liep het slecht af. Met de staat, met de kunsten en met de mensen.

Met enige regelmaat vragen mensen mijn mening over de Maastrichtse ambitie om Culturele Hoofdstad te worden. Vaak laten ze doorschemeren er zelf weinig heil in te zien. Hoewel ik geleerd heb daarmee uit te kijken, rangschik ik die houding onder – laat ik me netjes uitdrukken – Limburgse bescheidenheid. Het woord ambitie wordt in deze contreien al te lang met kleine letters geschreven. Het concept van ‘het was niks, het is niks en het wordt niks’ zit er goed ingeramd.

Dus niet erom heen gedraaid: het is een goed plan om Culturele Hoofdstad te willen worden. Niet uit drang naar (culturele) emancipatie, hoewel daar zeker aanleiding toe is; Zuid-Limburg, de regio Aken als ook Belgisch-Limburg tellen in hun respectieve hoofdsteden amper mee, en er zijn hier en daar nog wel wat achterstanden weg te werken. Dus als je als stad (of regio) je positie kunt verbeteren, moet je een goed verhaal hebben om die kans te laten lopen. En dat verhaal heb ik nog nergens gehoord. Daarnaast kan het predicaat ‘Culturele Hoofdstad’, voorbeelden te over, de sociaal-economische positie van de regio een enorme boost geven. Daar gaat dit stuk over. Van mij mag die ambitie dus gerust in hoofdletters worden geschreven.

Of het wat wordt, in 2018? Domme vraag, makkelijk antwoord: daar valt zes jaar voor dato zo goed als niets van te zeggen. Daar helpt ook de presentatie van het Maastrichtse bidbook, afgelopen woensdag als eerste van de vijf Nederlandse kandidaat-steden, geen moedertje lief aan.

Toch moet er juist nu worden nagedacht over de kansen op succes. De paradox van de Maastrichtse kandidatuur is dat de nogal complexe aanpak (zes steden, drie provincies, een regio en een landsdeel) een sterk wapen is om de race te winnen: in geen enkele kandidatuur zit de Europese problematiek zó verankerd als in de ruim 10.000 vierkante kilometer grote, bijna vier miljoen inwoners tellende Euregio Rijn-Maas. Die kracht is tevens de zwakte. De politieke inkleuring van deze euregio is behangen met hooggestemde idealen die, eenmaal vanuit de bestuurlijk bastions uitgestrooid, al bleken afgebladderd voor ze het volk bereikten. In een filmpje dat de Vlaamse programmamaker Stijn Meuris ruim een jaar geleden maakte voor VIA2018, het bureau dat de kandidatuur uitdraagt, zaten straatinterviews die er niet om logen. Binnen het gebied weet vrijwel niemand waar het begrip euregio voor staat. De passage is er inmiddels uitgeknipt, u begrijpt waarom.

Toch komt er juist met de Culturele-Hoofdstadkandidatuur een uitgelezen kans voorbij om van die euregio eindelijk eens gemene zaak te maken. Daarvoor moeten nog heel wat vestingmuren vallen, en het wordt absoluut een zaak van de lange adem – maar had er iemand gezegd dat het een makkie zou worden dan?

De sleutel naar succes ligt allereerst in het relativeren van de titel. Oftewel: hoe ‘cultureel’ moet het feestje in 2018 worden?

Dat het met die euregio-droom nooit wat is geworden, komt deels door de drogreden dat de bewoners van deze euregio een gemeenschappelijke geschiedenis zouden hebben. Daar is hooguit incidenteel sprake van, en het zit zeker niet in de hoofden van de bewoners. Daarnaast zijn er nog tal van wetten en praktische bezwaren die voorkomen dat de Europese droom in deze kleine enclave tot daad verheven wordt. Maar bovenal is er het gebrek aan (infra)structuren. 27 jaar na Schengen leven grensbewoners nog steeds met de rug naar elkaar toe – behalve in de weekends wanneer er over de grens geshopt kan worden. Een beweging overigens waarmee de culturele instellingen na al die jaren nog steeds geen raad weten; de meeste Zuid-Limburgers die over de grens een theater of museum bezoeken, ken ik bij wijze van spreken persoonlijk.

Dat je grensbewoners met een cultureel programma dichter bij elkaar brengt, dat je met kunst grenzen kunt slechten, is een fata morgana van zwevers en wensdromers. Wie herinnert zich nog After Cage? De EuRegionale 2008? De Groenmetropool? Zomaar een greep uit de euregionale projecten waarvan de effecten op zijn minst discutabel zijn.

Hoe te voorkomen dat VIA2018 in datzelfde rijtje terecht komt? Niet door het begrip ‘cultureel’ te schrappen – beetje moeilijk bij een titel als culturele hoofdstad – maar om het in elk geval ze ver als mogelijk op te rekken. Duitsers, Walen, Vlamingen en Nederlanders in deze euregio het gevoel geven dat ze iets gemeen hebben, kan alleen met een programma dat drie hoofdpunten bevat: infrastructuur, infrastructuur en infrastructuur. Of, in rond Nederlands: verbinding, verbinding, verbinding. In dat verband is de inmiddels befaamde Eutropolis-kaart van Maurer United Architects geen speeltje uit een wensdromende subcultuur, maar een fascinerende metafoor. Het idee achter die kaart zou de programmatische hoofdmoot moeten zijn van het Maastrichtse bidbook: dít is wat wij voorstaan. Want zonder de op deze kaart verbeelde fysieke en sociale verbindingen wordt het feestje genaamd Culturele Hoofdstad niet meer dan het ophangen van nieuwe gordijnen.

Om Maastricht Culturele Hoofdstad effectief te laten zijn, moeten we ook het jaartal ’2018′ met een korreltje zout nemen. De opdracht van VIA2018 – het verbinden van vijf regio’s met verschillende geschiedenissen, talen en sociale structuren – is een zaak waar meerdere generaties overheen gaan. Om dit zo diverse gebied bijeen te smeden moeten er serieuze spoorverbindingen over de grens komen, en snelle transits naar Randstad, Brussel, Parijs, Londen en Berlijn. Met één ticket moet je als forens, weekendshopper of cultuurliefhebber in veertig minuten van Genk naar Aken (55 km) kunnen reizen in plaats van de 2,5 uur die je nu zit ingescheept. Niet minder belangrijk is het mogelijk maken van grensoverschrijdende arbeid door de blokkades in sociale verzekeringen en pensioenen op te heffen. En de invoering van viertalig onderwijs maakt de toekomstige beroepsbevolking van de euregio tot een unique selling point voor heel Europa waar de campussen in Sittard-Geleen en Maastricht wel bij zullen varen. Zo ontstaat een euregio die competitief is, en kan er ook een culturele sprong voorwaarts gemaakt worden.

Om VIA2018 een succes te maken, moet de euregio een aantrekkelijk vestigingsgebied zijn voor bedrijven én voor mensen. Een dynamische, internationaal georiënteerde regio waar de noodzaak voor jongeren om te vertrekken daalt. Het Bonnefantenmuseum maakt kans te groeien van 100.000 naar 150.000 bezoekers per jaar, met mensen van binnen en buiten de regio. De toeloop naar theaters kan weer gaan stijgen, de Maastrichtse Timmerfabriek wordt (vooral) een ronkende motor van creatieve economie in plaats van (alleen) een verzamelgebouw van in zichzelf gekeerde cultuurinstellingen. Het gerestaureerde Eiffelgebouw biedt onderdak aan een unieke bundeling van kunstopleidingen, genoemde campussen leggen een basis voor een kenniseconomie en genereren werk en welvaart. Er ontstaat een voedingsbodem voor kleinschalige, duurzame ambachtelijkheid met economische potentie; door de toegenomen mobiliteit over de grenzen (Eutropolis!) maakt de afzetmarkt eindelijk waar wat de cijfers altijd beloofden.

Kan een kleine organisatie als VIA2018 de slagkracht ontwikkelen voor zulke gigantische verschuivingen, en slagen waar overheden decennialang geen deuk in een pakje boter sloegen? Nee en ja. VIA2018 is een politieke lobby noch een bestuurlijk vehikel dat de loop van de geschiedenis kan veranderen. Maar de titel van Culturele Hoofdstad kan wel als hefboom fungeren naar een euregio die wérkt. Het is dus zaak dat politiek en bestuur deze kandidatuur met volle overtuiging op de schouders nemen. Zodra de infrastructurele en sociaal-economische bedding op orde is, kunnen de kunsten hun verbindende werk doen.

Heeft VIA2018 gefaald als spoorverbindingen, pensioenafspraken, viertalig onderwijs en campussen er over zes jaar niet zijn? Nee hoor. Als er rond die tijd bestuurlijke deals liggen dat ze er in de jaren twintig zullen zijn, is er alle reden voor een feest dat een jaar, en zelfs langer mag duren.

Alles wat hierboven staat, schreef ik op voordat ik afgelopen woensdag het bidbook onder ogen kreeg. De na woensdag veel gehoorde reactie dat de bieding nogal abstract is, mogen de ontwerpers wat mij betreft als een compliment opvatten. Het is te zot voor woorden in 2012 een strak programma samen te stellen dat zes jaar later uitgevoerd zou moeten worden. Belangrijker is dat twee van de vier pijlers onder de bieding betrekking hebben op verbindingen en stedelijkheid, en dat het belang van meertaligheid wordt onderkend. Als op die onderdelen rode stippen worden geplakt, komt het met de culturele component ook wel goed.

Curieus in het geheel blijft de nog steeds gehuldigde opvatting dat het proces belangrijker is dan het product. Geen man overboord, aldus VIA2018, als de titel niet wordt binnengehaald, er zijn immers tal van interessante initiatieven ontstaan. Fout! Het gaat uitsluitend om het resultaat, al hoeft dat niet in 2018 al zichtbaar te zijn. Ambities schrijf je met hoofdletters. Alleen als de titel wordt binnengehaald, kan de sociaal-economische hefboom in werking gezet worden. Tot dan spelen de kunsten de tweede viool, en dat is goed zo.
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/04/eutropolitan.jpg

Deel dit: Deel dit!

Hij was dertien en leerde blokfluit spelen aan de muziekschool van Venlo. Tot hij een singletje cadeau kreeg met Mozarts hobokwartet. “Het geluid van de hobo kwam als een pijl mijn ziel binnen,” zegt Bart Schneemann. In Venlo was Piet Kingma zijn buurman, “componist, dirigent en charmeur, de Leonard Bernstein van Venlo. En hoboïst bij het Limburgs Symfonie Orkest, dus ik kon meteen les van hem krijgen.” Vele jaren koesterde Scheemann dit prachtige toeval. “Kom ik een paar weken geleden de weduwe van Kingma tegen, blijkt dat zij me dat plaatje met Mozartmuziek destijds heeft gegeven. Haha, het is dus pure manipulatie geweest. Ik ben er gewoon in gestonken.”

Bart Schneemann (57), geboren in Melbourne, getogen in Venlo, geldt als een van de meest vooraanstaande hoboïsten van Nederland. Hij gaf zijn plek bij het Rotterdams Philharmonisch Orkest op om uiteindelijk artistiek leider te worden van het Nederlands Blazers Ensemble (NBE). “Wij zijn een vriendenploeg. Dat kun je van een symfonieorkest niet zeggen, die musici zijn bij elkaar gezet na proefspel. De saamhorigheid geeft je veel meer mogelijkheden. Als we willen, spelen we op klassieke instrumenten. We zoeken de theatrale grenzen op en qua repertoire is alles mogelijk. Wij kunnen de hele wereld ontdekken; goede muziek is niet per definitie klassieke muziek. In een orkest bepaalt de dirigent dat de Negende van Mahler op de lessenaar gaat zonder dat de orkestleden daar ook maar enige inbreng in hebben gehad.”

Wie afgelopen maand in Genk of Heerlen het NBE heeft gezien en gehoord met Het Paradijs weet wat Schneemann bedoelt met een vriendenclub: het ensemble maakt gretig contact met het publiek en het spelplezier spat er van af. Kom daar eens om bij het gemiddelde symfonieorkest. “Weet je wat het geheim is? Het is geen verplichting. We hoeven hier niet van te leven.”

Het NBE probeert zo weinig mogelijk afhankelijk te zijn van subsidie. “Anders ben je veel te kwetsbaar. Wij gebruiken subsidie vooral om onze maatschappelijke betrokkenheid te tonen en projecten voor jongeren op te zetten. Het is zo belangrijk dat er een nieuwe generatie blazers opstaat en blijft bestaan. We merken nu de effecten van het fuseren van de muziekscholen twintig jaar geleden. Er is een tekort aan hoboïsten en fluitisten. Over twintig jaar pas zullen we merken hoe desastreus de onzalige bezuinigingen van het kabinet zullen uitpakken.”

Dat Het Brabants Orkest en het Limburgs Symfonie Orkest niet samen één plan hebben aangeboden aan de staatssecretaris noemt hij “niet erg slim. Maar ja, het Limburgs publiek is erg chauvinistisch. Dat gaat alleen naar het LSO en niet naar het Orkest van het Zuiden.” Het argument dat een gefuseerd orkest de omgeving niet meer kan bedienen vindt hij onzin. “Je ontslaat niemand dus dat is heel goed te doen.” Het NBE zelf heeft er ervaring mee, tot in de regio toe. Er is een Jong NBE (tot vijftien jaar) voor jeugdige talenten die kunnen invallen en opschuiven als er een plaats in het ensemble vrijkomt. “Wij willen duidelijk maken dat muziek maken niet alleen goed is voor je hart maar dat het ook ontzettend leuk is om te doen. In Heerlen verzorgen leerlingen van het Grotius College vanavond voorafgaand aan onze voorstelling een eigen presentatie van een half uur. Het werkt ook voor ons inspirerend. Als we in dit land zo doorgaan met het bezuinigen op orkesten, heb je straks geen opleiding meer nodig. Dan wordt muziek pas echt elitair en iets voor de happy few.”

Deze maand rondt Schneemann zijn verblijf als ‘artist in residence’ in het Parkstad Limburg Theater Heerlen af met een Schumannconcert dat meteen ook de start van een plaatselijk hobofestival. Ook hier volop aandacht voor jonge musici in de vorm van concerten en masterclasses. Terwijl de hobo niet het meest populaire instrument is op muziekscholen. “Je moet een enorm doorzettingsvermogen hebben, een doorbijter zijn. Hobo spelen is fysiek zwaar. Bovendien moet je ook je eigen rietje maken. Dat rietje is nog belangrijker dan het instrument zelf. Het is niet meer dan een primitief stukje bamboe dat je op een bepaalde manier gutst. Vervolgens ga je er op zijn zestiende-eeuws mee knutselen en maak je feitelijk je eigen geluid. Als je twintig bent, is het nog wel lollig om je eigen rieten te maken maar op je 57-ste heb je dat wel gehad. De afgelopen weken had ik het te druk om goeie rieten te maken, ik speelde op rotzooi dus het klonk niet zo goed als ik hoopte. Nu ja dan klinkt het maar wat minder.”

In verbindingen en klankkleuren doet Schneemann nog steeds ontdekkingen op zijn hobo. Hij is altijd op zoek naar nieuwe stemmen die hij kan verklanken. Zijn project rond componist Robert Schumann (1810-1856), de aftrap van het Feel Hobo Festival in Heerlen, is daar een goed voorbeeld van. “Mensen die op de grens leven, die complex zijn in hun geest, hebben me altijd geïntrigeerd. De dagboeken van Schumann vormen een obscure verzameling van bizarre, haast dagelijks geschreven ontboezemingen. Die zijn zo aangrijpend dat ik dacht: daar wil ik iets mee doen. Ongelofelijk wat die man heeft meegemaakt in zijn uren van hallucinaties. Desondanks bleef hij creatief en productief. Tot het laatst heeft hij grandioze en knappe muziek geschreven. Zijn symfonieën niet de mooiste maar zelfs Beethoven kon niet zulke goede liederen schrijven. De hobo is het instrument bij uitstek om een sterke emoties over te brengen op de ziel van de toehoorder. Zijn briljantjes vlechten we door de dagboekfragmenten heen.”

Feel Hobo Festival in Heerlen, van 26 april t/m 29 april. www.parkstadlimburgtheaters.nl
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/04/Bart-Schneemann.jpg

Deel dit: Deel dit!

Via Zuiderlucht geeft C-more makers en performers uit de euregio de ruimte zich te presenteren. Zo ontstaat stap voor stap een digitaal portfolio.

<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/04/CMore-Tim-Prins.jpg

Deel dit: Deel dit!

Met een wantrouwende blik kijkt hij me vanuit zijn ooghoeken aan. Ik heb hem zojuist omzichtig gevraagd of hij een paar bladzijden uit de roman In de schaduw van de bloeiende meisjes van Marcel Proust voor me wil kopiëren. Dat is een handeling die ik in 1983 nog moet overlaten aan de conciërge; de eerste kopieermachine heeft enkele weken geleden haar intrede gedaan op school. We hebben net de kneepjes van de onhandige stencilmachine onder de knie wanneer de school besluit sneller door te stoten in de vaart der volkeren.

Het kopieerapparaat staat in de koffiekamer op school. Wij, het personeel, lopen met een angstvallige boog om deze noviteit heen. Het nieuwerwetse ding is nog een ver-van-mijn-bed-show, al staat het dan vóór onze neus. Alleen maar om naar te kijken en eventueel voorzichtig te betasten. Meer niet. De aanschaf is kostbaar geweest, het is zeker niet bedoeld voor lukraak gebruik door Jan en alleman. Het eigenlijke werk, het kopiëren, is enkel weggelegd voor de directeur en de conciërge. Zij krijgen uitgebreid instructie van de installateur en weten wat het apparaat allemaal kan en hoe het bediend moet worden. Er wordt ons op het hart gedrukt dat het alleen dient voor schoolse doeleinden.

De vraag naar kopieën moet in tweevoud worden ingediend. Bij de directeur of bij Peter de conciërge. De vraag die ik heb, is niet helemaal verantwoord en dient ook niet het belang van de school. Het is een persoonlijke wens. De bladzijden die ik vanmorgen in de bus op weg naar mijn werk heb gelezen, kan ik onmogelijk helemaal overschrijven in een schrift. Onder het lezen word ik getroffen door de ellenlange zinnen van wel een hele bladzijde. Nog nooit eerder ben ik dit retorische hoogstandje bij een schrijver tegengekomen. Het vergt heel wat van mijn concentratie om de draad van het verhaal vast te houden. Vandaar dat het me een te tijdrovende opdracht lijkt om dat allemaal over te moeten schrijven. Toch wil ik deze tekst dolgraag bewaren en voor mezelf hebben zodat ik de zinnen later nog eens op mijn gemak kan teruglezen.

Er zit dus niks anders op dan Peter op een rustig moment te vragen of hij de desbetreffende vijf bladzijden voor mij wil reproduceren. Bij Peter kan ik een potje breken, maar deze keer kijkt hij me aan alsof het niet helemaal koosjer is waar ik om vraag. Gelet op de titel van het boek rijst bij hem de twijfel of het wel door de kuisheidsbeugel kan. Hij vermoedt waarschijnlijk iets in de trant van een pornografisch doktersromannetje. Zo had hij me niet ingeschat. Hij rekent mij tot een geheel andere categorie, meer het serieuze type. Ik lijk in één keer ontmaskerd: een vrouw wier hart gemakkelijk te veroveren is of iemand die wel ín is voor een avontuurtje.

Met een samenzweerderig lachje neemt hij het boek van me over en belooft me de opdracht plichtsgetrouw en zo gauw mogelijk uit te voeren. Een stiekeme knipoog ontbreekt er nog aan. Ik probeer de verdachtmaking af te zwakken door met een neutrale blik uit te leggen dat het om Proust gaat en dat deze roman onderdeel is van diens omvangrijke werk Op zoek naar de verloren tijd, een meesterwerk in de Franse literatuur en onderdeel van het Franse culturele erfgoed. Dat het niet is wat hij denkt, dat het geen censuur behoeft en dat ik enkel geraakt ben door de schoonheid van de zinsbouw en woordkeuze. Hij moet het zien binnen de context. Proust is allesbehalve een erotische man. Eerder een ziekelijke, astmatische patiënt. Hij slijt zijn dagen weliswaar in bed, maar in zijn eentje. En de gordijnen heeft hij dicht omdat hij het daglicht niet kan verdragen, migraineaanvallen beletten hem om er in het volle zonlicht op uit te trekken. Het is zijn oude moeder die hem verzorgt en niet een aantrekkelijke verpleegster. Bewijsvoering genoeg voor mijn pleidooi. Maar het lijkt een zwaktebod. Hoe meer ik aandraag voor mijn verdediging, hoe harder Peter grijnst.

Hetzegt hem allemaal niks. Van een jongen van tweeëntwintig die luistert naar muziek van Doe Maar kan ik moeilijk interesse in de Franse letterkunde verwachten. Peter gelooft het wel, laat zich door mij niet meer om de tuin leiden en bekijkt mij vanaf nu met heel andere ogen. Het drogbeeld is niet meer terug te draaien en daar gaat mijn eerbare reputatie als juf. Door de verheffende lange zinnen van Proust als sneeuw voor de zon verdwenen.

Een uurtje later komt hij mij de bewuste vellen brengen. Ze zijn nog warm. Vers uit het kopieerapparaat. Ik vraag me af of hij moeite heeft gedaan om te ontrafelen wat er uit de machine rolt? Of hij zich toch niet stiekem even in een hoekje heeft afgezonderd, als een zedige fatsoensrakker op zoek naar bewijslast of onoorbare uitspraken? De grimas op zijn gezicht is nog hetzelfde. En uit zijn woorden valt op te maken dat hij meent iets heel dubieus te hebben gedaan. Namelijk dat hij onrechtmatig gebruik heeft gemaakt van het onder curatele staande apparaat en achter de rug van zijn baas om met frivole juffen onder één hoedje speelt. Het schept voor heel lang een band tussen ons, al is dit niet de band waar ik op zit te wachten. Hij blijft me voortaan bezien als een onpeilbaar, bloeiend meisje.

Merieke Manders is een pseudoniem: haar echte naam is bij de redactie bekend. Dit is de vierde aflevering in een reeks van zeven.
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/04/proust_low1-e1333530542596.jpg

Deel dit: Deel dit!

Vroeger heette het dat Paul Jambers geen fatsoen kende. Hij altijd met zijn marginalen, met zijn leren jas en zijn eigenwaan. Mijnelievegod en de seks! Piekenpaultje noemden ze hem, omdat hij schaamteloos voor een groot publiek ging. Het was geen kunst, verre van. Het was commerciële bagger. Wat Jambers maakte stonk altijd een beetje. Wie keek kon zich maar beter schamen. Net volk spuwde op zijn succes. Cultuurminnende mensen werden ziek van de kijkcijfers, iedere donderdag opnieuw. Laat dat het enige zijn wat Jambers had: veel kijkers. Want erkenning? Nul. Tenzij parodieën ook een soort van erkenning zijn. Paul Jambers werd opgegeten, uitgekotst en opnieuw opgegeten. Nee, het hoorde allemaal niet. Maar wat hij nu doet is van een zeldzame schoonheid. Precies of het niet op tv komt.

Paul Jambers heeft nochtans niks meer te bewijzen. Hij is de zestig voorbij, heeft lang geleden zijn Televisiefabriek verkocht, ging met een boot rond de wereld varen. Maar op tv zie je hem bij een scheef hek staan om naar een bouwvallige villa te kijken. De vrouw van wie de villa was, gaf geen donder om rijkdom. Ze hield alleen van haar honden, liet het huis verkommeren. Totaal. Jambers gaat haar zoeken. Ze woont in een bejaardentehuis, ligt tandenloos in een bed vol pluchen beestjes. De grand reporter geeft haar een hand, vraagt hoe het met haar is en laat haar antwoorden. Het is niets speciaals, maar de camera blijft draaien. Het is te nemen of te laten, zonder saus, zonder tutti frutti, zonder gek tubamuziekje. Jambers lacht niet. Jambers huilt ook niet. Zelfs niet als hij bij een ouderpaar langsgaat wiens zoon sinds een motorongeluk een schim is van zichzelf. De vader en de moeder hebben twintig jaar aan hun jongen gesleurd en ze blijven sleuren.

Jambers staat erbij en kijkt ernaar. Hij laat het sentiment aan de kijker. Ruim. Die luxe wordt de kijkluis al een poos meer gegund. De televisiemaker beslist ver op voorhand wat het zal worden. We lachen, janken of zijn gechoqueerd, middels montage, tempo, tralalaatjes en aantrekkelijke reporters, zoals daar is, ene Arie Boomsma. Die heb ik onlangs aan de gang gezien in een programma dat Uit de kast heet. Er deed een mollige jongen mee met krulletjes. Hij ging zijn ouders vertellen dat hij homofiel was. Op de Antillen. Arie ging ook mee, met zijn spieren, zijn tatoeages en de kuiltjes in zijn wang. Arie at een ijsje. Arie ging zwemmen. En Arie was erbij onder de pergola toen de tranen kwamen. Hij trapte me op mijn hart, die Arie, veel meer dan de dikke jongen met de krulletjes. Alles was Arie. En ook zonder Arie Boomsma is televisie heel vaak Arie. Daarom dat Paul Jambers ineens een verademing is. Misschien omdat hij intussen een vieze, oude man is geworden. Maar vooral omdat zulks poëzie is in dit gepimpte tijdperk.
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/04/arieZ1-e1333469799951.jpg

Deel dit: Deel dit!

Er bestaat zoiets als doodgespeelde nummers die niet meer tot leven zijn te brengen. Die door de radio kapot zijn gedraaid. Het leven is eruit gedraaid. Losing My Religion van R.E.M. is er een voorbeeld van.

Maar niet alleen de radio is de boosdoener. Ook artiesten die zo’n nummer ooit coverden. Neem Hallelujah van Leonard Cohen, die onlangs met zijn nieuwe album de oudste artiest in de Nederlandse geschiedenis werd die op nummer 1 stond. Cohens versie is prachtig, die van Jeff Buckley eveneens. Daarna ging het mis. Iedereen dacht met het nummer aan de haal te kunnen gaan. Hallelujah werd een Sky Radio-nummer, gezongen door ene Lisa, deelnemer aan Idols in 2009.

Hetzelfde geldt voor New York, New York. In 1977 geschreven voor Liza Minnelli voor haar rol in de gelijknamige film, en twee jaar later nog beroemder geworden in de versie van Frank Sinatra. Er is in de loop der jaren een akelig casinosfeertje om dat nummer komen te hangen. Leeggevreten, dat lied.

Dacht ik. Tot ik Shame zag, de naargeestige film van Steve McQueen over een seksverslaafde man. Zelden zat er zo veel seks in een film en zo weinig vreugde. Maakte de film zelf al veel indruk, werkelijk van mijn stoel geblazen werd ik door een scene van een paar minuten, die uit niets anders bestaat dan Carray Mulligan, in de film de labiele zus van de hoofdpersoon die in een restaurant een ter-gend langzame versie van het nummer zingt. De woorden komen er uit als stroop, en zowel het lied als de scene lijkt geen einde te kennen. Na elke zin lijkt Mulligan te stoppen, en anders wel de pianist. Maar dan, na iedere pauze, komt er toch weer een piano-aanslag, en een zin. “I wanna wake up / In a city / That doesn’t sleep.” Het lied wordt er bijna ondraaglijk spannend door.

Ik liep de bioscoop uit en New York, New York zat in mijn hoofd. Nu, weken later, nog steeds. Volledig gerevitaliseerd.

Eerste les van 2012: er bestaat niet zoiets als doodgespeelde nummers die niet meer tot leven zijn te brengen.

LEON VERDONSCHOT

In oude volksculturen is de dood niet meer dan een diepe slaap waar je op enig moment uit gewekt wordt. U denkt nu aan sprookjes met wakker gekuste prinsessen – ik ook trouwens, aanvankelijk, maar eigenlijk is het een religieus thema. Wishful thinking, het zit er bij de mens vanaf het allereerste begin in geramd dat het leven niet ophoudt bij de dood. Op de dag des oordeels beland je in het paradijs, al dan niet voorzien van 72 maagden (dat verschilt per godsdienst), mits je lid bent van de juiste club. Zo niet, dan loopt het tot in alle eeuwigheid amen slecht met je af.

Of goed. Niets zo saai als het paradijs, maagden blijven geen maagd, ze gaan je op de zenuwen werken, daar zouden die baardmannen met hun gordels van bommen toch eens beter over moeten nadenken. Naast de koran zouden ze misschien Dantes Divina Commedia erop na moeten slaan. Ze zouden lezen dat bewoners van hel en vagevuur een stuk interessanter zijn dan de watjes die zich het paradijs hebben ingeslijmd. Het laatste deel, over het paradijs, is met afstand het minste.

Het leven is nu, het hiernamaals voor later. Dood gewaande maar tot leven prinsessen treffen we niet alleen aan in sprookjes, ook in de muziek. Waarbij aangetekend mag worden dat sommige liedjes zo’n wake up kiss niet nodig hebben. Op Hallelujah in de veelgeprezen versie van Jeff Buckley bijvoorbeeld reageer ik als een hond op onweer. Nee, ik hou niet van mooizangerij. De vroeg gestorven dichter Hans Lodeizen stelde zich het paradijs voor als een plek waar permanent Daphnis et Chloë van Ravel te horen is. Dromerig idealisme! In werkelijkheid is het paradijs een oord van mentale marteling, daar wordt uitsluitend suikerspinliedjes met hoge tonen en lange uithalen gezongen. Met tot in alle eeuwigheid amen dezelfde deun op 1: I Will Always Love You in de versie van Whitney Houston. Een formidabele zangeres, God hebbe haar ziel, maar in dit nummer weer eens bewijzend dat goede muzikanten vaak slechte muziek maken.

Wie van dit hele verhaal geen snars gelooft: lees Dante. Begin bij deel drie.

WIDO SMEETS

PS Met Hallelujah is trouwens niets mis. Beluister de live versie van John Cale. Zo kan het dus ook.
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/04/whitney-houston.jpg

Deel dit: Deel dit!

Deel dit: Deel dit!

De tentoonstelling is een ontmoeting tussen de verzamelingen van Albert Groot, (mede-)grondlegger van het Collectors House, en Mircea Pinte, beursmakelaar uit Roemenië. Cer variabil is dan ook Roemeens en betekent zoiets als ‘veranderend zwerk’. De titel is afkomstig uit een poëtisch werk van Mircea Cantor waarin deze woorden met kaarsenwalm op het plafond zijn geschreven. Natuurlijk, alles verandert, wijzelf en de wereld om ons heen, maar het is in dit geval bijna onmogelijk niet ook aan de recente geschiedenis van Roemenië te denken. Cantor en de andere Roemenen op de tentoonstelling zagen als kind Ceauşescu vallen en ontwikkelden zich als kunstenaars in de roerige jaren die daarop volgden.

Toch is die geschiedenis maar in enkele werken expliciet aanwezig. Simpel en veelzeggend is het velletje postzegels van István László waarop een tank uit de mist opdoemt en, een paar postzegels verder, er weer in verdwijnt. Opschrift: Revolutia 1989. Ze lijken op de postzegels die ik zelf als kind verzamelde (“Wow, een heel velletje uit Roemenië!”), maar dan net anders. Even krachtig is de foto van een zittende, van zelfverzekerdheid glimmende minister-president – geen acteur, maar de echte uit 2004, Adrian Năstase. Naast hem staat de kunstenaar, Alexandra Croitoru, in eenvoudig grijs T-shirt en met afwerende, maar op een bepaalde manier even zelfverzekerde blik. Wie heeft het hier voor het zeggen? Wie lacht het laatst?

De rest van de getoonde kunstwerken heeft een bredere, meer algemene strekking. Dat is kenmerkend voor de generatie Roemeense kunstenaars die na 2000 actief werd, meen ik te kunnen opmaken uit het overigens zo goed als onbegrijpelijke begeleidende essay van Mihnea Mircan. Ook de niet-Roemeense kunstenaars op de tentoonstelling hebben het om begrijpelijke redenen niet alleen over de Roemeense revolutie. Zo gaat het op Cer variabil over – ik doe maar een greep: hoe wij kennis verwerven (onder meer een mooie installatie van Job Koelewijn met de boeken die hij tussen 2006 en 2009 las), hoe wij tot onze oordelen en vooroordelen komen, over macht en totalitaire systemen, over het gewicht van de geschiedenis, over eenheid en scheiding, over het verstrijken van de tijd.

Dat is heel veel. Stuk voor stuk zijn het mooie, boeiende kunstwerken, daar niet van, maar de meeste missen helaas de directheid van László en Croitoru. Voor sommige moet je behoorlijk thuis zijn in je klassieken (Marcel Duchamp, Yves Klein, Joseph Beuys), andere vereisen kennis van de culturele en historische context waarin ze zijn ontstaan, weer andere zijn zo poëtisch dat ze enigszins cryptisch dreigen te worden. Voor de aandachtige beschouwer zijn er dan ook nog eens allerlei dwarsverbanden te ontdekken. Alle lof wat dat betreft voor de vindingrijkheid van de verzamelaars/curatoren, Albert Groot en Mircea Pinte, maar met slechts 34 kunstwerken is deze expositie toch overvol. Na anderhalf uur stevige intellectuele arbeid (dat is drie minuten per werk) begin je te verlangen naar, tja, naar een gebakje of zo.

Cer variabil. van 14 maart t/m 24 juni in Collectors House, Heerlen. www.collectorshouse.eu.
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/04/Istvan-Laszlo-2.jpg

Deel dit: Deel dit!

2. Zanger Davey Jones (66) van The Monkees overlijdt na een hartaanval. Van de gelijknamige tv-serie werden midden jaren zestig in Nederland 58 afleveringen uitgezonden.

3. Het kabinet Rutte-Wilders schaft de dubbele nationaliteit af. Geboren Nederlanders die elders wonen en daar een paspoort nodig hebben, worden uitgeburgerd. Xenofobie wordt wet in hysterisch landje aan de Noordzee.

4. In Rotterdam gaan drie jeugdgezelschappen op in een nieuw gezelschap: Maas. In Utrecht fuseren vier literaire instellingen in de hoop meer kans te maken op landelijke subsidie.

5. Nationale Toneel, Koninklijke Schouwburg en Theater aan het Spui verenigen zich in Toneelalliantie. De Haagse clustering moet leiden tot 15 procent meer bezoekers in 2013.

6. Limburg steekt vijf miljoen euro in het behoud van de volkscultuur. Harmonieën, fanfares, schutterijen en zangkoren kunnen er instrumenten en uniformen voor kopen. De PVV – what’s new – blijft ontevreden.

7. Huub Stapel als Napoleon trekt niet bij voorbaat volle zalen, zo blijkt in Amsterdam. Daar paradeert hij op een wit paard voor het DelaMar theater om aandacht te trekken.

8.  PVV’er Michael Heemels noemt het bidbook waarmee Maastricht in 2018 Culturele Hoofdstad wil worden, “Europa-propaganda”. Heeft ie het toch begrepen.

9. Beursgang van Gitaarbouwer Fender moet 154 miljoen euro opleveren. Fender is vooral beroemd vanwege de Stratocaster, waarvan Jimi Hendrix in 1967 een exemplaar in brand stak tijdens het popfestival in Monterey.

10. In de podiumkunsten verliest 40 procent van de medewerkers zijn baan door de bezuinigen. Het kabinet heeft geen sociaal plan voor de 800 pechvogels.

11. Het subsidiestelsel in de kunsten is een overblijfsel uit de Duitse bezetting, blijkt uit een proefschrift. Het was NSB-filosoof Tobie Goedewaagen (Kultuurkamer) die in 1941 de kunstbegroting verveertienvoudigde.

12. Premier Rutte lijkt ondanks diens bezweringen van het tegendeel toch mediatraining te hebben gehad. Gelukkig maar. Stel je voor dat iemand van nature zo is.

13. Auteur Bret Easton Ellis mijmert op twitter hoe het zou zijn Patrick Bateman uit American Psycho. Hoe hij met Chris Martin van Coldplay zou praten over hoe cool St. Vincent is, “en dan snijdt Patrick zijn keel door.”

14. Met De Pers verdwijnt het enige lezenswaardige gratis dagblad in Nederland. In een wanhoopspoging biedt de krant zichzelf op voorpagina te koop aan.

15. Schrijver A.F.Th. Van der Heijden krijgt thuis de NTR Docententrofee uitgereikt voor Tonio, het  boek over zijn verongelukte zoon.

16. Mark Rutte weigert in Brussel zich te distantiëren van het PVV-meldpunt voor Oost-Europeanen. Hij heeft wel een mening over het boek Het rancuneuze gif, over de PVV dus, van VVD-senator Sybe Schaap.

17. Acteur George Clooney wordt met zijn vader Nick gearresteerd bij het Amerikaanse Congres omdat hij protesteerde tegen de lakse houding van de VS tegen de Soedanese president Al Bashir.

18. Directeur Charles Esche (Van Abbe Museum) wordt onderscheiden door de European Cultural Foundation voor de manier waarop hij kunst en samenleving verbindt. In eigen stad, Eindhoven, vindt het gemeentebestuur dat hij niet genoeg publiek trekt.

19. Welgeteld één cultuurbericht telde NRC Weekend, de krant die  zich tot voor kort slijpsteen van de geest noemde. Onderwerp van het bericht: de aanvragen in de podiumkunsten daalden van 87  naar 54 miljoen euro.

20. Met Ger Lataster (92) overlijdt de laatste der Amsterdamse Limburgers, een groep kunstenaars die na 1945 hun geboortegrond ontvluchtten. Zie ook pagina 21.

21. Omhooggestoken digitale duimpjes brengen meer democratie en vrijheid, zegt Grigori Sjvedov, nieuwsblogger van Kavkaz Oezel die deze week de Geuzenpenning krijgt.

22. Amerikaanse stand up comedian Mike Daisy verzon misstanden in Chinese Apple fabrieken. Daisy betuigt spijt, maar: “Het is geen journalistiek, het is theater.”

23. Volgens het boek Der Kulturinfarkt kan Duitsland toe met de helft van de bestaande kunstinstellingen. Critici zien het boek als een poging om de kunsten te onderwerpen aan de neoliberale tijdgeest.

24. Britse dramaseries krijgen miljoenen ponden belastingvoordeel als ze in eigen land worden opgenomen. Productiemaatschappijen wijken voor fiscale voordelen steeds vaker uit naar het buitenland.

25. Out of Storage in Timmerfabriek Maastricht sluit de deuren. In negen maanden haalde de expositie, met werken uit de collectie van het FRAC in Calais, bijna 20.000 bezoekers. Internationale instellingen zouden willen meewerken aan een vervolg.

26. Het door Museum De Fundatie afgewezen, want onterechte aan Anton Heyboer toegewezen werk, wordt tentoongesteld in een Haarlemse galerie. Het volgende project is een autotoeterconcert.

27. Na de Larousse, de Brockhaus en de Winkler Prins stopt nu ook de Encyclopaedia Brittannica met de papieren versie. De encyclopedie die groot werd door jehoviaanse verkooptechnieken houdt na 244 jaar op te bestaan als papieren naslagwerk.

28. Er zit weer beweging in de plannen om in Venlo tot een Tajiri-museum te komen. Gemeente en de erven van Shinkichi Tajiri (1923-2009) gaan weer met elkaar praten.

29. Marjoleine van Heemstra, Sasja Janssen, Lieke Marsman en Maarten Moll zijn genomineerd voor de zesde Jo Peters Poëzieprijs. Wij gokken op Sasja Janssen.

30. Kunsthistoricus Maurizio Seracini zegt een fresco van Leonardo da Vinci te hebben ontdekt achter De slag bij Marciano van Giorgio Vasari in Florence. Seacini is omstreden omdat hij voor zijn project wordt gesponsord door National Geographic.

31. Kunstenaar Damien Hirst laat een gebouw ontwerpen met daarin zes galeries. Gelukkig niet alleen voor eigen werk. Hirst heeft een collectie van 2000 werken van o.a. Bacon, Koons, Lucas en Bansky.
<_event_location>
<_event_start_date> NULL
<_event_end_date> NULL
http://www.zuiderlucht.eu/wp-content/uploads/2012/04/hendrix1967.jpg

Deel dit: Deel dit!