Het kunstenaarschap van Elke Uitentuis (Sneek, 1977) richt zich op het zichtbaar maken en omvormen van sociale structuren. Ze werkte onder andere in Egypte en Brazilië. In Barra da Tijuca bijvoorbeeld, een residentiële wijk van Rio de Janeiro waar de rijken weliswaar vlakbij het strand, maar ook achter hekken wonen. Uitentuis en collega Wouter Osterholt ontdekten er een plan uit de jaren zeventig voor honderden ronde woontorens, waarvan er uiteindelijk slechts vier werden gebouwd. Twee zijn er bewoond, een is ingestort, de vierde werd nooit afgebouwd. Kopers zijn opgelicht en de projectontwikkelaar ging er met de poen vandoor. Uitentuis en Osterholt brachten deze geschiedenis in kaart.
“Na tien jaar samenwerken was ik toe aan een jaar om in alle rust mijn kunstenaarschap te herijken. En om zaken uit te werken. De diepte te zoeken. Heel fijn dat de Van Eyck die mogelijkheid biedt”, meldt Uitentuis via skype vanuit Brazilië. Inmiddels is ze in haar Maastrichtse atelier heel concreet aan de slag gegaan met de oprichting van een organisatie voor vluchtelingen. Het platform is bedoeld voor uitgeprocedeerde vluchtelingen die niet kunnen terugkeren naar het land van herkomst. In Nederland is deze groep van naar schatting tienduizend mensen ondergedoken in de illegaliteit. Met drie anderen onderzocht Uitentuis de problematiek en besloot een infrastructuur te creëren waardoor vluchtelingen zich kunnen ontwikkelen en hun politieke stem kunnen laten horen. Ook gaat ze na in hoeverre deze groep economische autonomie zou kunnen verwerven. Is dit niet eerder een pakkie-an voor politici of hulpverleners? Uitentuis: “Persoonlijk denk ik dat kunst gaat over het voorstellen van een betere wereld. Ik probeer die wereld te visualiseren, inzichtelijk en praktisch te maken. Voor mij is dat een volstrekt logische vorm van kunst.” De kunstenares had elke plek in Nederland kunnen gebruiken voor dit onderzoek. Dat Maastricht een stad in de periferie is, heeft zijn voordelen, vindt ze. Want de ellende van de illegalen gaat haar niet in de kouwe kleren zitten. “Het is fijn om af en toe afstand te kunnen nemen in Maastricht.”
Tijdens de Open Studios zal ze haar plannen voor alternatieve opvang en economie ontvouwen. Met muurschilderingen waarop ze de plannen schematisch uiteenzet. En een ‘ open lobby’ waar plaats is voor discussie tussen beleidsmakers, burgers en politici. Bij uitstek de plek waar de hamvragen aan de orde komen: wie neemt en wie draagt verantwoordelijkheid voor de mensen tussen wal en schip?